Vrijdag 9 oktober
We doen ons tegoed aan het ontbijt en om 09:00 uur lopen we met onze rugzak op naar het busstation. Deze keer geen taxi die ons erheen brengt, maar ouderwets met de rugzak om de schouders. Het is ook maar 15 minuten lopen.

Als we even later de marshrutka naar Vanadzor gevonden hebben blijkt dat deze al behoorlijk vol zit. Nog een plekje op de achterbank en een stoeltje naast de deur. Je kunt wel raden wie er op de achterbank zat.

We volgen de Debed rivier tot Dsegh en de omgeving is prachtig. De steile wanden van deze vallei blijven indrukwekkend.
Om 10:30 uur zijn we in Vanadzor waar we moeten overstappen op de marshrutka naar Dilijan, maar omdat dit busje al afgeladen vol zit kiezen we voor een taxi. Nog wel even een bakkie uit de automaat voordat we instappen.

Onderweg zien we dat de herfst de bomen doet verkleuren en dat is ook wat wij morgen hopen te zien als de wandelschoenen weer aan gaan.
We zijn om 11:15 uur in Dilijan en dat is te vroeg im in te checken bij ons hotel. We duiken Cafe #2 in voor een bak koffie met een koekie.

Tegen twaalven lopen we naar ons hotel en we hebben geluk want onze kamer is al gereed. Nadat we de rugzakken een plekje hebben gegeven maken we een rondje door het dorpje.
Dankzij het weelderige boslandschap van eiken, beuken en sparren wordt deze regio liefkozend het Kleine Zwitserland van Armenië genoemd. In de Sovjettijd was Dilijan een geliefd toevluchtsoord voor de culturele elite. We wandelen door het oude deel van het dorpje en komen langs houten huizen met uitgesneden balkons die een voorstelling geven van hoe het ooit was.



In Dilijan zie je overal zwerfhonden, maar dat is niet anders dan in Alaverdi, Tbilisi, Seki, Baku en waar eigenlijk niet, je struikelt er bijna over. Ze zijn niet agressief of gevaarlijk (denken wij) in tegenstelling tot de hondjes die het erf bewaken (weten wij uit ervaring). Het hoort er gewoon bij in de kaukasus, dus laten we ze maar lekker liggen bij ons tafeltje.

‘s-Middags besluiten we een klein rondje te gaan lopen bij een tweetal kloosterruines die door tijd en natuur zijn teruggenomen. De kloosters liggen wat dieper in het bos dus we gaan eerst op zoek naar een taxi. Een oude taxichauffeur wil ons wel brengen. Het is maar 7km naar het Jukhtak klooster dus daar ben je zo denk je dan, tenzij het pad vrijwel onbegaanbaar wordt voor auto’s. De ouwe is een doorzetter en hoewel z’n taxi soms bijna op de kant gaat, levert hij ons netjes af bij het klooster.

Jukhtakvank is een middeleeuws klooster en de naam verwijst naar de twee kerken die hier op korte afstand van elkaar staan. De oudste, gewijd aan Sint-Gregorius, dateert vermoedelijk uit de 11e of 12e eeuw. De tweede kerk, gewijd aan de Heilige Moeder Gods, werd in 1201 gebouwd in opdracht van abt Hayrapet.
Een inscriptie onthult het persoonlijke verhaal achter de bouw: Hayrapet wilde dat er voor hem, zijn broer Shmavon en hun ouders gebeden zou worden. Zo getuigt het klooster niet alleen van het christelijke geloof, maar ook van de wens om familieleden blijvend te herdenken.
Het klooster is door de eeuwen heen grotendeels in verval geraakt, maar de verweerde kerken, oude grafstenen en gebeeldhouwde stenen kruisen bewaren de herinnering aan een religieuze gemeenschap die hier eeuwen geleden leefde en bad.
De muren van het Jukhtak klooster worden met stalen banden bij elkaar gehouden om te voorkomen dat het klooster uit elkaar valt. Toch zijn de details aan de binnenkant van het klooster goed bewaard gebleven.

Van het Jukhtak klooster wandelen we dan via een trailpad naar het Matosavank klooster, althans dat was de bedoeling. Na een paar honderd meter komen we al weer klem in de modder te zitten. We besluiten om te keren en via een alternatieve, drogere route naar het tweede klooster te lopen. Die alternatieve route is dan wel een stuk droger, het pad heeft een behoorlijk stijgingspercentage waardoor we weer serieus aan de bak moeten.



Tegen half vier staan we hijgend bij het Matosavank klooster. Hier geen metalen banden om de buitenmuren, maar waarschijnlijk waren ze daar te laat mee want een deel van de kloostermuren zijn ingestort.
Het Matosavank klooster werd in 1247 gebouwd, tijdens de Mongoolse overheersing, een periode waarin de Armeense bevolking haar christelijke tradities probeerde te behouden.
Het kloostercomplex bestond uit een kleine kerk, een voorhal en een ruimte waar boeken werden bewaard.
De stenen muren zijn grotendeels overwoekerd door mos en planten, waardoor het klooster bijna opgaat in het omringende bos. Juist die mysterieuze, vervallen aanblik maakt Matosavank bijzonder: het is een stille herinnering aan het religieuze en culturele leven van Armenië in de middeleeuwen.
De khachkars aan de binnenkant van het klooster zijn ook helemaal groen uitgeslagen door mos en algen en die mysterieuze, vervallen aanblik maakt Matosavank bijzonder. Het klooster is nog niet helemaal buiten gebruik want je kunt hier nog een kaarsje aansteken. Heel sfeervol!



We lopen terug naar het brede zandpad en hopen snel een Yandex (app-taxi in Armenië) te pakken te krijgen. Helaas zijn we buiten het bereik van het mobiele netwerk, dus dat wordt lopen. Als er na een paar minuten een auto aan komt rijden bedenkt Diana zich niet en laat ze de wagen stoppen. Ze vraagt of we een stukkie mee mogen rijden richting Dilijan en dat is geen probleem.
Voor het gemak eten we weer eens bij het hotel en kiezen eindelijk eens voor een echt Armeens gerecht: dolma. In wijnbladeren gerold gehakt, begeleid door een yoghurtsaus. Heel smakelijk!

Zaterdag 10 oktober
Bij het Lake Side Hotel kun je pas vanaf 09:00 uur ontbijten, maar dat is met het programma van vandaag helemaal niet erg. We gaan een tour maken naar Mount Dimats in het National Park Dilijan en vertrekken om 10:30 uur. We kunnen het dus rustig aan doen.
Om 10:00 lopen we naar de parkeerplaats bij de lokale super want daar worden we opgepikt. Vanaf ons hotel komen we altijd langs Dilijan Lake en dat meertje ligt er vanochtend wel heel aantrekkelijk bij!

We zijn wat vroeg op de parkeerplaats en vragen een taxichauffeur wat een taxi naar Yerevan kost. Voor 25 euro rijdt hij ons in een uur naar de hoofdstad. Het alternatief is een afgetrapte marshrutka die er 5 kwartier over doet en slechts tweeënhalve euro pp kost. We slapen er nog een nachtje over.

Een paar minuten na half 11 rijdt ons vervoer de parkeerplaats op, een felblauwe jeep! We zijn met z’n zessen vandaag een stel Russen die in Georgië wonen, een stel Russen die in Amerika wonen en de reizigers uit Nederland.
We stappen snel in en gaan op pad. Eerst een paar kilometers over het asfalt en ook daar gaat het al niet zonder obstakels. De lokale ‘cowboy’ manoeuvreert zijn kudde koeien als een mobiele chicane over de smalle asfaltweg.

Al snel draaien we dan het onverharde parcours op en we begrijpen gelijk waarom we met zo’n serieuze jeep op pad zijn. We worden door elkaar geschud alsof we in een cocktailshaker zitten, het zandpad zit vol gaten en geulen. Dit had zelfs onze taxichauffeur van gisteren niet gered.

Mount Dimats ligt in de Armeense regio Tavush, en is onderdeel van het Ijevan-gebergte dat behoort tot de berggebieden die door tektonische krachten zijn gevormd en geplooid. De vorming hangt samen met de geologische processen van de bergketens van de Kaukasus en het Armeense Hoogland.

Mount Dimats is 2378m hoog en het dorpje Dilijan ligt op 1500m dus we moeten nog wel wat klimmen.
Op weg naar de top zien we overal (wilde) paarden en kuddes koeien vrij rondlopen op de uitgestrekte weides.

Na drie kwartier maken we onze eerste stop en kunnen we wat foto’s maken van Mount Dimats. Het ziet er al prachtig uit, maar het moet allemaal nog mooier worden op de top. Na deze fotoshoot hobbelen we weer verder over de slechte paden.

Weer drie kwartier later maken we onze volgende stop. Ook hier is het weer genieten van de vergezichten, maar er wordt hier vooral gestopt omdat hier het beste water van de hele berg uit een pijpje stroomt. Je moet het geproefd hebben.



Net als we willen wegrijden komt er een andere jeep aanrijden. Onze chauffeur loopt er naartoe want ze hebben een probleem; een lekke band en geen gereedschap. Onze chauffeur pakt z’n gereedschapsset en helpt ze het wiel verwisselen. Toch wel handig om gereedschap bij je te hebben.

Om 12:30 uur bereiken we dan de top van Mount Dimats en dachten we onderweg nog dat we maar met een paar jeeps op weg waren, hier staan er minstens 15 aan de rand van de afgrond. Er wordt zelfs een trouwreportage gemaakt.



De uitzichten vanaf de top zijn fantastisch, voor je het weet heb je weer een filmrolletje volgeschoten. Wat moeten we straks met al die foto’s? De top is bedekt met alpenweiden, omringd door steile rotswanden en panoramische uitzichten over het Ijevan gebergte.

Na een stop van een uur met thee en koekies gaan we verder en dat betekent in dit geval, naar beneden. Het pad wordt er niet beter op maar inmiddels zijn we gewend aan het geschud. We kijken nog een paar keer achterom en proberen uit de jeep foto’s te maken maar dat valt nog niet mee.

Om 14:30 uur zijn we bij het toetje van deze tocht: het Haghartsin klooster. Dit middeleeuwse kloostercomplex waar eeuwenoude kerken, verweerde stenen muren en groene berghellingen samen een bijna tijdloze sfeer creëren ligt vlak bij de stad Dilijan en was eeuwenlang een belangrijk centrum van geloof.

De naam Haghartsin wordt vaak in verband gebracht met een adelaar die tijdens een inwijding boven de kerk cirkelde. Het Armeense woord artsiv betekent adelaar. Het is een sfeervol verhaal, al is de precieze oorsprong van de naam niet helemaal zeker.

Het klooster ontstond vermoedelijk in de 10e eeuw, tijdens de bloeiperiode van het Armeense koninkrijk onder de Bagratiden.
In de 11e eeuw werd het complex zwaar beschadigd tijdens invallen van de Seltsjoeken. De grote wederopbouw kwam in de 12e en 13e eeuw, mede dankzij de prinsen Zakare en Ivane Zakarian.
De daaropvolgende eeuwen brachten nieuwe verwoestingen en periodes van verval. Pas in de moderne tijd kreeg het complex zijn huidige uitstraling terug. Een omvangrijke restauratie, gefinancierd door sjeik Sultan bin Muhammad Al-Qasimi uit Sharjah, vond plaats in de periode 2008–2013. Dat een islamitische heerser het behoud van dit Armeens-christelijke erfgoed betaalde, is wel bijzonder.
Om 15:30 uur staan we weer op de parkeerplaats, ‘shaken not stirred’. We lopen even naar het hotel om wat kleding op de kamer te gooien en gaan dan naar Cemi Student Cafe voor een verdiende verfrissing.
Gisteren waren we ook al even bij dit restaurant wat gerund wordt door studenten die hier hun praktijkles hebben. We blijven hier ook maar eten en dat is een dikke voldoende.



Zondag 11 oktober
Na een vergelijkend warenonderzoek van de taximarkt stappen we op 10:20 uur in wat volgens ons de ‘beste koop’ is.
De herfstkleuren zijn laat dit jaar dus helaas geen kleurrijke plaatjes uit Klein Zwitserland, maar we hebben hier genoeg ander natuurschoon gezien.
Binnen een half uur is er bijna geen boom meer te zien en rijden we tussen uitgestrekte alpenweiden die door hoogspanningsleidingen worden doorkruist.
We komen daarna langs het noordwestelijke puntje van het Sevanmeer en als we dichter bij Yerevan komen doemt ineens de berg Ararat op aan de horizon. Yerevan ligt aan de Hrazdan-rivier in een kom, omringd door bergen en vanuit de stad is de op Turks grondgebied gelegen Ararat, de berg waar de Ark van Noach gestrand zou zijn, meestal te zien. Deze uitgedoofde vulkaan is een voor de Armeniërs welhaast heilige berg. Yerevan is trots op z’n geschiedenis. Het is één van de oudste bewoonde steden ter wereld is. De stad werd gesticht in 782 voor Christus en is al meer dan 2800 jaar oud. Ter vergelijking: Rome werd pas dertig jaar later gesticht.

Tegen twaalven zijn we bij ons hotel, maar de kamer is helaas nog niet beschikbaar. We zetten de rugzakken in de luggage-room en doen een opwarmronde Yerevan.
We lopen via Argishti street naar Italy street en stoppen daar eerst voor een koffie met puddingbroodje bij 9 AM, een super trendy en gezellige koffietent.

Na deze versnapering lopen we langs het standbeeld van Alexander Myasnkian het Vardanians’ Park in. Een prachtig aangelegd park met veel waterpartijen, beelden en bankjes in de schaduw van de bomen.



We hebben geen tijd voor die bankjes en steken net voor het Yerevan 2800th Anniversery Park de Vazgen Sargsyan street over om rond het Plein van de Republiek te lopen waaraan imposante Sovjet-gebouwen grenzen.

Er staan prachtige roze gebouwen rond dit plein. Yerevan heeft de bijnaam ‘Pink City’ en dat komt door deze roze gebouwen. De kleur komt van tufsteen dat gevormd wordt van vulkanisch as. In de jaren twintig van de vorige eeuw maakte architect Alexander Tamanian flink gebruik van de roze steensoort in de herbouw van de hoofdstad naar Sovjetmaatstaven.

We lopen langs het Historisch Museum van Armenië naar de Northern Avenue, de belangrijkste winkelstraat van de stad. Vervolgens gaan we op zoek naar ‘Enterprise’ waar we overmorgen onze huurauto ophalen.

Hierna lopen we naar de kruising van Teryan street en Hin Yerevantsi street waar een grote muurschildering op een heel woningblok staat. Na een drankje en een plasje bij de KFC gaan we richting de Vernissage. We lopen over Teryan street waar allemaal eettentjes aan elkaar geregen zijn. Hier moeten we zeker nog een keer naar toe.

Dan komen we langs het metrostation Republic Square dat in bloemvorm van roze tufsteen over een fontein gebouwd is. Helaas is de kraan dicht.

Een paar honderd meter verderop is dan de Vernissage, een openluchtmarkt in het centrum van Jerevan, waar je handgemaakte Armeense meesterwerken, souvenirs en kunstwerken kunt vinden. We lopen langs rijen schilderijen, we zien de meest indrukwekkende handgemaakte souvenirs, ambachtelijke producten, veel houtsnijwerk en aardewerk, heel veel zilveren sieraden, poppen in traditionele Armeense kleding, houten schaak- of backgammonspellen en veel antiek. Net als op de markt in Tbilisi is er ook een kraam met oude telefoons, radio- en cassetterecorderonderdelen.
Er is ook een hele rij met tapijtverkopers die hun tapijten zelfs uit de achterklep van hun auto verkopen.
Behalve de vele verkopers zijn er ook mannen die achteraf een spelletje backgammon spelen, geen stress!



Rond 15:30 uur gaan we richting het hotel. We stoppen bij Baguette & Co nog even voor een bakkie thee met kaneelbroodje en lopen dan weer verder.
We maken een kleine omweg voor de Blue Mosque. Er zijn in Yerevan veel Iraanse invloeden te vinden. Iraanse sapkraampjes, restaurants en reisbureaus met bus tickets naar Teheran en Tabriz, maar het meest prominente stukje Iran is deze Shia moskee uit de 18e eeuw.



Na alweer een voortreffelijk diner hebben we in de gezellige lobby-bar van het hotel nog een heerlijke kop koffie gedronken.

Maandag 12 oktober
Na een voedzaam ontbijt laten we ons met een taxi van het hotel bij Republic Square afzetten. We willen nog even bij het autoverhuurbedrijf naar binnen om te checken of ze ons morgen verwachten. We komen langs een bijzondere sieraadverkoper, een levensgrote spin en natuurlijk mooie gebouwen voordat we er zijn. Bij het verhuurbedrijf vertelt een vriendelijke jongen die ook nog eens goed Engels spreekt dat het allemaal goed komt.



Na dit flitsbezoek lopen we via de hoofdstraat naar het Freedom Square waar het enorme Yerevan Opera Theater staat. Dit theatergebouw is niet het hoofddoel van vandaag, dat ligt een paar zebrapaden verderop. Over zebrapaden gesproken, Yerevan is super voetgangervriendelijk met brede trottoirs, aftellende stoplichten en dus die enorme zebrapaden.

De belangrijkste bezienswaardigheid is de Yerevan Cascade, een enorme trap. Dat klinkt wel een beetje eenvoudig voor het monumentale trappencomplex dat het centrum van de Armeense hoofdstad met de hoger gelegen woonwijken verbindt én bovendien een openluchtmuseum en een kunstcentrum is.

Het idee voor de Cascade ontstond al in de jaren twintig bij architect Alexander Tamanyan, die een modern Yerevan wilde ontwerpen. Hij droomde van een groene verbinding tussen het lager gelegen stadscentrum en de noordelijke stadswijken, met terrassen, tuinen en watervallen. Het duurde tot de jaren zeventig voordat het plan nieuw leven werd ingeblazen. Onder leiding van architect Jim Torosyan werd het ontwerp uitgewerkt tot het enorme trappencomplex dat het nu is. De bouw begon aan het einde van de jaren zeventig, maar werd stilgelegd na de verwoestende aardbeving van 1988 en de daaropvolgende ineenstorting van de Sovjet-Unie. Jarenlang bleef de Cascade onafgemaakt. In 2002 nam de Armeens-Amerikaanse filantroop Gerard Cafesjian het initiatief om het complex te restaureren en er een centrum voor moderne kunst van te maken. In 2009 opende het vernieuwde complex zijn deuren als het Cafesjian Center for the Arts (met dank aan Gerard).



De Cascade telt 572 treden en bestaat uit een opeenvolging van terrassen en trappen. Het lichte travertijn geeft het geheel een indrukwekkende, bijna theatrale uitstraling. Aan de voet van de Cascade ligt een beeldenpark met moderne kunstwerken. Je vindt er onder meer sculpturen van de Colombiaanse kunstenaar Fernando Botero, bekend om zijn volumineuze figuren.



Vanaf de trappen heb je ook een prachtig uitzicht op de berg Ararat, maar dan moet het wel helder weer zijn en dat is vandaag niet echt het geval.
Helemaal bovenaan en eigenlijk los van de Cascade staat het monument Revived Armenia, een 56 meter hoge zuilachtige constructie uit 1971, gebouwd ter gelegenheid van vijftig jaar Sovjetmacht in Armenië. Het vormt een herkenbaar onderdeel van het oorspronkelijke stedenbouwkundige plan. Eigenlijk is het oorspronkelijke plan nooit volledig uitgevoerd. Het bovenste deel van de Cascade, tussen de trappen en Revived Armenia, bleef decennialang onafgemaakt, maar er is inmiddels een nieuw project gestart om het onvoltooide gedeelte te ontwikkelen tot een groter cultureel complex. De gemeente maakte de start van dit project bekend in december 2025.

We zijn nog steeds niet op het hoogste punt van Yerevan vandaag want Moeder Armenië staat nog op ons lijstje. We lopen nog een paar honderd meter verder naar Victoria Park, de woonplaats van Moeders. Mother Armenia is een imposant standbeeld dat het Armeense moederland symboliseert. Met haar zwaard in de hand lijkt ze de stad te bewaken.
Het begint voor moeders allemaal in 1950. Op de hoge sokkel in het huidige Victory Park werd toen een enorm standbeeld van de Sovjetleider Jozef Stalin geplaatst. Het monument herdacht de overwinning van de Sovjet-Unie in de Tweede Wereldoorlog.
Toen de Sovjet-Unie afstand begon te nemen van de persoonsverheerlijking rond Stalin, werd zijn standbeeld in 1962 verwijderd. Vijf jaar later, in 1967, kreeg de sokkel een nieuwe bewoner: Mother Armenia, ontworpen door de Armeense beeldhouwer Ara Harutyunyan. De 22 meter hoge koperen vrouw is (g)een gewone moederfiguur. Ze straalt vastberadenheid en kracht uit.
Het zwaard staat daarbij voor de bereidheid om het vaderland te verdedigen, het schild verwijst naar bescherming en weerbaarheid en de vrouwelijke gestalte verbeeldt Armenië als een moeder die haar kinderen en haar land beschermt. Het beeld staat daarmee dus ook voor de gedachte dat vrede soms alleen behouden kan blijven wanneer een land bereid is zichzelf te verdedigen!

Moeder Armenië zou best de zus kunnen zijn van Moeder Georgië die hoog boven Tbilisi uittorent. Zij heeft ook een zwaard in haar ene hand dat de diezelfde bereidheid symboliseert om het land tegen vijanden te verdedigen, maar in haar andere hand houdt Moeder Georgië een wijnbeker vast en dat staat voor de gastvrijheid waarmee Georgië zijn vrienden ontvangt. Zij is net wat vriendelijker.
We lopen in Victoria Park ook nog even langs het vervallen Aragil restaurant. Het restaurant werd rond 1960 gebouwd en in de Sovjettijd groeide Aragil uit tot een van de geliefde uitgaansgelegenheden van Jerevan. Er was dagelijks livemuziek en het restaurant trok families, vrienden en bezoekers van buiten de stad. De naam Aragil betekent in het Armeens ooievaar. Deze vogel heeft in de Armeense cultuur een bijzondere betekenis en staat onder meer symbool voor geluk en nieuw leven.
De architect Israelyan ontwierp het gebouw van witte steen met vijf karakteristieke bogen. Aan de buitenmuur liet hij een gestileerde ooievaar in steen uithouwen. Het ontwerp en de naam hoorden voor hem bij elkaar.
Toen het restaurant bijna klaar was, besloten de Sovjetautoriteiten de naam te veranderen in Moskva (Moskou), een naam die politiek beter paste bij de Sovjettijd. Israelyan was woedend. Hij liet het er niet bij zitten en vroeg om een persoonlijk gesprek met de toenmalige eerste secretaris van de Armeense Communistische Partij. Twee dagen later stond de oorspronkelijke naam Aragil weer op de gevel. Een opmerkelijke overwinning in die tijd!

We lopen een stukje terug, via Revived Armenia en een paar treden van de Cascade en gaan dan naar Matenadaran. De naam Matenadaran betekent letterlijk zoiets als bewaarplaats van manuscripten, maar het Matenadaran is veel meer dan een museum met oude boeken. Het is de schatkamer van het Armeense geheugen, een plek waar eeuwen aan geschiedenis, wetenschap, religie en kunst bewaard zijn. Het huidige gebouw, ontworpen door architect Mark Grigoryan, werd in de jaren vijftig gebouwd en in 1959 als onderzoeksinstituut geopend. Voor de ingang staan beelden van belangrijke Armeense geleerden, schrijvers en kunstenaars. We kunnen het gebouw niet in want het is gesloten op maandag. Dan maar weer een bakkie koffie.

Een paar honderd meter verderop gaan we naar binnen bij Lumen Coffee 1936, een hippe koffiezaak, maar vooral ook een stukje bewaard gebleven geschiedenis. Het jaartal verwijst naar de opening van dit pand toen er een tabakswinkel in kwam, eind jaren zestig werd het een zaak voor schrijfwaren en na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie werd het een boekhandel. Pas in 2023 is het een koffiezaak geworden, maar je kunt er nog steeds boeken kopen. Wat deze zaak echt bijzonder maakt is het warme, rijk versierde houtwerk in het interieur. Dit houtwerk werd gemaakt door een gerenommeerde Armeense meubel- en houtbewerker.
Als wij er om 12:00 uur binnenlopen ligt de LP Parachutes van Coldplay op de draaitafel, het nummer Beautiful World wordt gedraaid. Ze hadden het niet beter kunnen verwoorden.
Oh ja, de koffie en het kersengebakje smaakten heerlijk.

Aangesterkt lopen we terug naar de Cascade en dalen af richting het Opera Theater en lopen via de Sayat-Nova avenue naar de Holy Mother of God Katoghike Church oftewel de Heilige Moeder Gods-kerk. Het kerkje dateert uit de dertiende eeuw en is een zeldzaam overblijfsel van het middeleeuwse Yerevan. De geschiedenis van de kerk gaat minstens terug tot 1264 (dat jaartal staat op een inscriptie in de zuidelijke muur) en het kerkje heeft veel meegemaakt. In 1679 werd Jerevan getroffen door een zware aardbeving die talrijke gebouwen verwoestte. De kleine Katoghike-kerk bleef echter overeind. Aan het einde van de 17e eeuw, tussen 1693 en 1695, werd op dezelfde plek een veel grotere kerk gebouwd. Het middeleeuwse kerkje werd daarin opgenomen en deed dienst als altaarruimte. Het opmerkelijkste hoofdstuk begon in 1936. De Sovjetautoriteiten lieten de grotere kerk slopen als onderdeel van de modernisering van Jerevan. Tijdens de afbraak werd duidelijk dat het kleine middeleeuwse kerkje nog intact was gebleven. Vanwege zijn historische waarde werd besloten het te behouden en te restaureren. Tegenwoordig staat het kerkje naast de veel modernere Sint-Anna-kerk.



Nadat we in Baku en Tbilisi wat meters in de metro hebben gemaakt konden we hier niet achterblijven. We duiken metrostation Yeritasardakan in, betalen ook hier met ApplePay en maken een ritje naar station Barekamutyun. De ondergrondse stations van de Yerevan-metro zijn niet heel bijzonder, maar de binnenkant van het rijtuig wint wel de originaliteitsprijs.



We rijden terug naar station Republic Square en gaan aan een tafeltje bij restaurant Mozarella zitten. Onder het genot van een drankje bedenken we toch nog een bezienswaardigheid, we lopen naar Moscow Cinema. Op de plek waar nu de biscoop staat stond vroeger de Sint-Paulus-en-Petruskerk, een kerk die terugging tot de zeventiende eeuw. In de jaren dertig, toen Armenië deel uitmaakte van de Sovjet-Unie, werd de kerk afgebroken. In het kader van de al eerder genoemde modernisering van Yerevan gaven de Sovjets de voorkeur aan nieuwe openbare gebouwen die pasten bij de socialistische samenleving. Religieuze gebouwen verdwenen toen op verschillende plaatsen uit het stadsbeeld. Op deze vrijgekomen plek verrees een bioscoop, ontworpen door de Armeense architecten Tiran Yerkanyan en Gevorg Kochar. De bioscoop opende officieel op 12 december 1936. De eerste film die er werd vertoond was Pepo, de eerste Armeense geluidsfilm. Sinds 2004 is de Moscow Cinema een belangrijke locatie voor het jaarlijkse Golden Apricot International Film Festival, dat internationale films en de Armeense filmcultuur samenbrengt.

Het plein voor de bioscoop heet tegenwoordig Charles Aznavour Square, ter ere van de wereldberoemde Frans-Armeense zanger. De naam werd in 2001 toegekend, tijdens de viering van tien jaar Armeense onafhankelijkheid maar hoe zit dat precies met Charles en Armenië? Charles Aznavour werd in 1924 in Parijs geboren als Shahnour Vaghinag Aznavourian. Zijn ouders waren Armeniërs die hun vaderland hadden verlaten en zich in Frankrijk hadden gevestigd. Armeniërs waren in die periode over de hele wereld verspreid geraakt, mede door de vervolgingen en de genocide van 1915 in het Ottomaanse Rijk. Na de verwoestende aardbeving in Noord-Armenië op 7 december 1988 waarbij tienduizenden mensen om het leven kwamenen zette Aznavour zich onmiddellijk in om hulp te organiseren. Hij hielp bij het mobiliseren van internationale steun en richtte zich op de wederopbouw en hulp aan de slachtoffers. Voor veel Armeniërs maakte dit hem tot veel meer dan een beroemde zanger. Dat standbeeldje heeft hij wel verdiend!

Het is inmiddels na vieren en we besluiten terug naar het hotel te gaan en daar een biertje te drinken. Omdat het nog wel 20 minuutjes lopen is naar het hotel, slurpen we eerst nog wat water uit een van de vele pulpulak’s in de stad, een van de meest karakteristieke kenmerken van Jerevan. Het zijn kleine openbare drinkfonteinen die je overal in de stad tegenkomt: op straathoeken, in parken, bij kerken en op pleinen. Deze drinkfonteintjes dateren uit de 20’er jaren en er zijn er inmiddels meer dan 1500. Nadat we onze dorst gelest hebben bij zo’n waterbak lopen we door naar het hotel.

We dineren ‘s-avonds Italiaans-Japans. Een overheerlijke brochette met zongedroogde tomaatjes, gevolgd door de lekkerste Udons die we ooit gehad hebben. Als toetje een puddingbroodje met een smakelijke bak koffie en dat allemaal bij 9 am coffee & more waar we gisterochtend ook al zaten. Een aanrader!
Dinsdag 13 oktober
Vandaag storten we ons in het verkeer van Yerevan en omdat de administratie bij autohuur nogal wat tijd kan kosten, zitten we op tijd aan het ontbijt en dat is nooit een straf bij het Red Bridge Hotel. Na het ontbijt gaan we met de taxiservice van het hotel naar Republic Square en lopen we het laatste stukje naar het Ibis Hotel waar het verhuurbedrijf onderdak heeft. Kopietje hier, handtekening daar en dan is het nog even wachten tot de auto uit de carwash terug is. Het wassen kan de schades aan onze Renault Duster niet verhullen, maar we doen het er maar mee.
Rond 09:30 uur draaien we de parkeergarage uit, slaan rechtsaf en ervaren dan de charme van het verkeer in Yerevan. Het is een chaos, er lijken geen verkeersregels te bestaan, go with the flow en toeter als je daar zin in hebt. We hebben ruim een half uur nodig om de ergste drukte achter ons te laten en weer adem te kunnen halen. Buiten de hoofdstad is het verkeer een stuk rustiger al moet je daar rekening houden met gaten in het asfalt waar een Duster in past.

Iets na half elf zijn we bij het Geghard klooster en hebben we dus een uur nodig gehad om de 40km af te leggen. De kraampjes met souvenirs die bij de parkeerplaats staan zijn nog niet allemaal opgebouwd, maar het is wel gelijk duidelijk dat hier vaker toeristen komen.

Het Geghard klooster is een van de bijzonderste religieuze monumenten van Armenië. Het ligt verscholen tussen hoge rotswanden in de vallei van de rivier de Azat. Wat het klooster zo indrukwekkend maakt, is dat een deel van de kerken, kapellen en grafkamers niet is gebouwd met stenen, maar rechtstreeks uit de rots is gehouwen. Middeleeuwse bouwmeesters hakten complete kerkruimten uit het gesteente, met pilaren, koepels, nissen en versierde wanden.

Volgens de overlevering werd op deze plek al in de vierde eeuw een klooster gesticht door Gregorius de Verlichter, de geestelijke die een belangrijke rol speelde bij de bekering van Armenië tot het christendom. Het vroege klooster werd in de loop van de geschiedenis meerdere keren aangevallen en verwoest. Het huidige complex kreeg grotendeels zijn vorm in de twaalfde en dertiende eeuw, toen adellijke Armeense families het klooster beschermden en de bouw financierden.

De naam Geghard betekent ‘speer’. Hij verwijst naar een van de belangrijkste christelijke relikwieën die hier eeuwenlang werd bewaard: de speer waarmee een Romeinse soldaat volgens het evangelieverhaal de zijde van de gekruisigde Jezus doorboorde.
Volgens de Armeense kerkelijke traditie bracht de apostel Thaddeüs deze speer naar Armenië. Het relikwie trok pelgrims uit verre streken en gaf het klooster een bijzondere religieuze status. De naam Geghardavank, oftewel ‘klooster van de speer’, raakte daardoor ingeburgerd. De speer bevindt zich tegenwoordig in de schatkamer van de Armeense kathedraal in Etchmiadzin waar we morgen naar toe gaan. Er werd nog een a cappella nummertje opgevoerd door een kwartet dat het verhaal van de speer misschien wel verwoordde, maar dat konden we niet verstaan.

Met veel te veel foto’s en film lopen we terug naar de parkeerplaats en gaan we op weg naar het volgende hoogtepunt in de regio. Op slechts enkele kilometers van het klooster ligt de tempel van Garni. Stonden we net tussen de rotswanden in de vallei van de rivier Azat, nu staan we hoog boven de kloof van die rivier. De overeenkomst met het klooster zijn de souvenirstalletjes. Ook hier kun je allerlei lokale lekkernijen kopen of schattige t-shirts met een foto van de Garni tempel. Wij lopen er nog even aan voorbij.

De sierlijke Garni tempel met z’n zuilen doet eerder aan het oude Griekenland of Rome denken dan aan Armenië. Dat is ook geen toeval, Garni herinnert aan een tijd waarin Armenië op het kruispunt lag van de Griekse, Romeinse, Perzische en Armeense beschavingen.
De tempel werd waarschijnlijk in de eerste eeuw na Christus gebouwd, tijdens de regering van koning Tiridates I van Armenië. Hij behoorde tot de Armeense koninklijke residentie van Garni en was gewijd aan een heidense godheid, vermoedelijk Mithras, die in de Armeense traditie vaak in verband gebracht werd met de zonneverering.

De architectuur is duidelijk geïnspireerd op de Grieks-Romeinse bouwkunst. De tempel heeft 24 zuilen in Ionische stijl, een verhoogd podium en een monumentale trap. Het meest opmerkelijke is dat Garni de kerstening van Armenië heeft overleefd. Toen Armenië het christendom aannam als staatsgodsdienst zijn veel heidense heiligdommen verdwenen, maar Garni bleef behouden, mogelijk omdat het onderdeel was van een koninklijk paleiscomplex.

We zien wel dat de de tempel niet volledig origineel is. In 1679 werd het gebouw nl. verwoest door een zware aardbeving. Eeuwenlang lagen de stenen verspreid over het terrein. Tussen 1969 en 1975 werd de tempel opnieuw opgebouwd, grotendeels met de oorspronkelijke stenen, maar of ze allemaal op de juiste plek zijn teruggelegd…..

Als we rond de tempel lopen voelen we de eerste regendruppels vallen. Het zijn er niet veel, ze zijn nog te tellen, maar het is vandaag een veel bewolktere dag dan de voorgaande dagen. We lopen terug naar de auto en eten even snel een durum’etje voordat we naar de laatste highlight van vandaag gaan. Op zo’n 2km van de Garni tempel bevindt zich het natuurverschijnsel met de prachtige naam Symphony of the Stones. Dit spektakel heeft niets te maken met het spektakel dat de bejaarde mannen van die andere Stones nog steeds ten gehore brengen, maar dit is een indrukwekkende rotsformatie die in de diepe kloof van de rivier de Azat ligt.
We parkeren de auto op de ruime parkeerplaats en lopen langs de souvenirstalletje naar de enorme basaltzuilen die naast elkaar staan als de pijpen van een gigantisch kerkorgel.

Het is een adembenemend mooie rotsformatie. Sommige zuilen zijn bijna perfect zeshoekig en daardoor lijkt het alsof iemand ze zorgvuldig heeft uitgehouwen en naast elkaar heeft geplaatst, maar er is geen mensenhand aan te pas gekomen.

Het ontstaan van deze rotsen begon allemaal met vulkanische activiteit die miljoenen jaren geleden dit deel van Armenië vormgaf. Hete lava bedekte het landschap en vulde delen van het gebied op. Terwijl het basalt stolt, krimpt het gesteente. Daardoor ontstaan spanningen en breuken. De breuken verdelen het gesteente in lange, veelal zeshoekige kolommen. Dit proces heet kolomvormige splijting (zoals je wel weet). De rivier de Azat sneed de kloof uit en maakte de basaltformaties zichtbaar zodat wij er vandaag langs kunnen lopen en weer veel te veel foto’s maken.



Tegen tweeën zijn we weer terug bij de auto en rijden we terug naar Yerevan. Dan denk je, het is midden op de middag, iedereen is aan het werk, we rijden in een goed half uurtje naar het hotel. Niet dus! Tegen kwart voor vier rijden we pas de parkeerplaats bij het hotel op, het kon dus toch nog erger dan vanochtend. Nu eerst een Kilikia!
We hebben van een gehoord dat de fonteinen waar we gisteren langsliepen, ‘s-avonds in een lichtspektakel worden omgezet. Dat willen we wel even van dichtbij bekijken dus na een smakelijke maaltijd lopen we richting Republic Square om de lichtshow te aanschouwen. Het is een veelkleurig waterspektakel, maar de verlichte Sovjet-gebouwen bij het grote plein zien er in het avondlicht ook goed uit.

