Zaterdag 3 oktober
Vandaag is een lange reisdag, de langste reisdag van deze vakantie. We gaan met de bus naar Seki en daar staat zes-en-een-half uur voor!
Hoewel de bus pas om 09:50 uur vertrekt zitten we op tijd aan het ontbijttafeltje. Om 08:30 uur stappen we in de Bolt-taxi en tegen negenen zijn we op het busstation.

Ze kunnen blijkbaar aan ons zien dat we naar Seki gaan want we worden meerdere keren naar een grote, glimmende, witte bus gestuurd. Er komt een vinkje bij onze stoelnummers en onze rugzakken gaan onderin de bus. Om 09:00 uur zijn wij klaar om te vertrekken! Zo werkt het ook hier niet dus we gaan in het restaurant zitten en nemen een bakkie leut.



Om 09:30 uur gaan we terug naar de bus en zoeken onze plaatsen op. De bus is inmiddels half gevuld en druppelt langzaam vol. Om 09:50 uur lijken alle stoelen bezet, maar een laatkomer zorgt ervoor dat de bus 20 minuten te laat vertrekt.
Het is vandaag verschrikkelijk slecht weer! De wind blaast je omver, de regen komt gestaag naar beneden en met 14 graden is het ook niet heel behaaglijk. De wegen zijn veranderd in een waterballet dus een hele goede dag voor een lange busrit.
We verlaten Baku via haar meest treurige kant, grauwe, saaie flatgebouwen staan hier bovenop elkaar. Het ziet er allemaal verwaarloosd uit. De trieste woonstijl past wel goed bij de huidige weersomstandigheden. Deze woonwijken worden toegeschreven aan de ‘Russische periode’, maar we zien dat er ook nu nog van deze saaie complexen worden bijgebouwd.
De eerste uren is het uitzicht vanuit de bus al niet veel beter. Terwijl de bus over het slechte asfalt stuitert, zien we vooral dor graslandschap.
Om 12:15 uur stoppen we ergens tussen Sigirli en Karrar voor een plaspauze. Het regent dan nog steeds.

Om 14:15 uur verlaten we de snelweg en rijden we in oostelijke richting. Op dat moment verschijnen de eerste blauwe vlekjes tussen het wolkendek én wordt het landschap een stuk aantrekkelijker. Het vlakke graslandschap verandert in heuvels en de heuvels worden al snel bergen. In de buurt van Çayqaraqoyunlu stoppen we bij een bushalte om wat passagiers uit te laten stappen en dit ritueel wordt nog een aantal keer herhaald voordat we op het busstation van Seki zijn.

De busrit heeft uiteindelijk vijf-en-een-half uur geduurd dus dat is een meevaller van een uur.
We halen de rugzakken uit de bus en dan heeft Diana al een taxi geregeld. De chauffeur laat onderweg naar het hotel op z’n telefoon wat positieve reacties van klanten zien die door hem naar de Georgische grens zijn gebracht. Als hij z’n prijs noemt vinden we dat wel een interessante optie en spreken we met hem af dat hij ons maandagochtend bij het hotel ophaalt.
We checken in bij het hotel en krijgen alweer een ge-upgrade kamer, dit keer met een aparte zitkamer. We zetten de spullen op de kamer en gaan het dorp in.
Eerst wat eten en drinken bij Cafe Central en dan een rondje om het Baxtiyar Vahabzada Parki. Er wordt net opgeroepen voor het gebed, maar het loopt nog niet storm bij de moskee. Oude mannetjes zitten te kletsen op een bankie en dat is best wel stoer want het is behoorlijk fris in Seki.
We bewonderen het borstbeeld van de in Seki geboren Mirza Fatail Akhundov, een beroemde Azerbeidzjaanse schrijfer, filosoof en maatschappelijk hervormer die bekend staat als de grondlegger van de moderne Azerbeidzjaanse literatuur en het theater.



We eten ‘s-avonds in het hotel en dat is een goede keuze, althans voor het eten. De eetzaal is namelijk grotendeels gevuld met een tweetal reisgroepen van 60-plussers (ja, ik weet het) en voor de jolijt is het lokale wodka-trio uitgenodigd om een riedeltje te spelen. Het moet je genre zijn om er van te kunnen genieten!

Oh ja, wat het eten betreft: we begonnen met een heerlijke Çoban Salati, heerlijk verfrissend en goed gekruid. Als tussengerecht de Pendirli Göbalak, gloeiend heet en gevuld met smaakvolle qouda pendiri. Het hoofdgerecht bestaat uit Toyuq Kababi, droog en toch mals tot perfectie gebraden met lavas en düyü on the side.



Zondag 4 oktober
Als we de gordijnen opentrekken zien we dat de zon weer meedoet vandaag. Wel zo prettig in een omgeving als deze.
Het ontbijtbuffet bij het Macara hotel is het beste van onze hotels in Azerbeidzjan, laten we het beoordelen met een 7tje. Er is voor het eerst ook yoghurt te krijgen.
Met glimmende tandjes en volle batterijen gaan we Seki verkennen.
De geschiedenis van Sheki begint al in de 1e eeuw voor Christus toen het een van de belangrijkste steden van de Albanese staat was en dan niet het Balkanland Albanië, maar het Kaukasische Albanië, een oud koninkrijk dat regeerde over een groot gebied van wat nu Azerbeidzjan is.
In zijn lange geschiedenis zag Seki veel heersers komen en gaan. De Kaukasus is altijd het slagveld geweest van verschillende rijken. Seki behoorde ooit toe aan de Romeinen, Parthen, Arabieren, Mongolen, Perzen en de Russen.
Wat Seki op de kaart van de zijderoute zette, was de strategische ligging tussen Tbilisi en Baku, evenals de zijdeproductie. Seki had het perfecte klimaat voor moerbeibomen die zijderupsen nodig hebben om te groeien. Een groot deel van de rijkdom van de stad kwam van de zeer gewaardeerde Sheki-zijden stoffen met een unieke borduurstijl genaamd Tekelduz.
Voor ons geen zijde sjaaltjes, wij besluiten eerst naar het Xan Sarayi (paleis van de Khan) te gaan. We laten een Bolt komen en gaan op pad.
Onze timing is perfect want de laatste tourgroep gaat net het paleis uit als wij naar binnen gaan.
De architecten van de Khan’s zijn duidelijk beinvloed door Perzische, Russische en Ottomaanse artistieke tradities. De kamers zijn rijkelijk gedecoreerd en de kleurrijke ramen, shebeke genaamd, zijn schitterend en helemaal indrukwekkend als je weet dat ze zonder lijm of spijkers zijn gemaakt. Helaas is fotograferen hier verboden, maar er is een alternatief.

Het is een kwartiertje lopen naar het volgende paleis. We blijven eerst binnen de paleismuren en gaan daarna het oude deel van Sheki in. Onderweg komen we dan ook nog langs de moskee van de Khan. Deze moskee is in 1770 gebouwd ter herdenking van de derde Khan.



Als we bij het Sekixanovlarin Evi (winterpaleis van de Khan) naar binnenlopen blijkt dat je je daar wel mag uitleven met je camera. Dezelfde soort schilderingen, dezelfde shebekes en hier mag het wel? Het is ook vreemd dat je hier dus bijna hetzelfde kan zien als bij het Xan Sarayi, maar dat er geen toerist te vinden is.



Na deze twee paleizen hebben we even tijd voor een bakkie koffie want de Caravanseray van Seki gaat pas om 11:00 uur open.

De Yukhari Karavanserai is een van de mooiste bewaard gebleven herinneringen aan het tijdperk van de Zijderoute in Azerbeidzjan, toen kooplieden, lastdieren en waardevolle goederen via Sheki tussen de Kaukasus, Perzië, Centraal-Azië en andere delen van Eurazië trokken.
De 18e-eeuwse handelsherberg in het hart van historisch Seki is gebouwd rond een grote, omsloten binnenplaats. De stenen bogen, gewelfde gangen en voormalige koopmanskamers zijn een sfeervolle belevenis. Volgens historische beschrijvingen had de karavanserai meer dan 300 kamers en opslagruimtes.

Als de karavanserai volstroomt met toeristen is het voor ons tijd om even naar de markt te gaan. We kruipen in een gammele Lada-taxi en laten ons bij de Teze Bazar afzetten.

Het is zo’n bazar waar je al snel de weg kwijt raakt tussen kraampjes onder dekzeilen en gammele parasols, kartonnen dozen en zware zakken, overvol met bladgroenten, kruiden, fruit, groenten en granen. Er zijn niet zoveel slagers op de markt, maar onder een grote, ommuurde ruimte met een golfplaten dak hangen schapenkarkassen aan haken. Hele koeienkoppen, waar het bloed nog vanaf druipt, staan opgesteld als attributen uit een horrorfilm.



Vanaf de markt lopen we terug naar het centrum van Seki. We zien een oude Lada met een badkuip en ander schroot op het dak geparkeerd staan waarvan de eigenaar schreeuwend door de straatjes loopt. We vermoeden dat hij de bewonders wil laten weten dat hij schroot komt ophalen. Onze tip: laat je Lada achter bij de schroothandel want daar is die roestbak het meeste waard.



We maken een korte pitstop bij Cafe Central en gaan dan weer op zoek naar een taxi, dit keer voor het ritje naar Kish, een authentiek dorpje op 7km van Seki, in de voetheuvels van de Grote Kaukasus.



Belangrijkste bezienswaardigheid in het dorp Kish is een eeuwenoude Albanese kerk vol mysterie en omgeven door legendes. Volgens één legende zou de kerk in de 1e eeuw na Christus zijn gebouwd, waarmee het het oudste christelijke heiligdom ter wereld zou zijn. Hoewel archeologisch onderzoek dit nog niet heeft bevestigd, blijft de legende populair.
Ook hier geldt weer dat deze Albanese kerk niets te maken heeft met het Balkanland Albanië, het gaat weer om Kaukasisch Albanië.

We lopen via kleine straatjes terug naar de hoofdstraat van Kish om daar een taxi naar Sheki te zoeken, maar voordat we teruggaan lopen we nog even door naar de brug over de rivier Kishchay voor het uitzicht op de besneeuwde toppen van de Grote Kaukasus. We hebben geluk want als wij staan te genieten van het uitzicht trekken de laatste wolken voor de sneeuwmassa weg.



We springen opnieuw in een Lada en laten ons naar Seki terugbrengen.
In Seki gaan we bij Vanilla zitten en trakteren onszelf op gebak, zomaar. Daarna lopen we nog wat kris-kras door het stadje en gaan langzaamaan terug naar het hotel.

Maandag 5 oktober
Wij zitten nog aan het ontbijt als onze chauffeur zich al meldt. We hadden 09:30 uur afgesproken, maar volgens hem 08:30 uur.
Even snel, snel en dan zitten we om 08:50 uur in de auto. We laten Seki achter ons, maar niet voordat er nog een beetje benzine is getankt.

We rijden in noordelijke richting, parallel met de Russische grens die wordt gemarkeerd door de wit besneeuwde toppen van de Hoge Kaukasus. Het is maar zo’n 30km naar Rusland, dus 1 verkeerde afslag…..

We rijden via Qax, Zaqatalo en Balakan in 2 uur naar de grensovergang met Georgië. Onze chauffeur heeft een bijzondere rijstijl, bergaf draait hij de contactsleutel om en laat hij auto ‘gratis’ rijden, als de vaart eruit is gaat de contactsleutel weer om en geeft hij gas. Het lijkt wel een Formule 1 coureur die z’n batterij managed, maar dan anders. Hij is ook erg druk met z’n autoradio (die het niet doet) en wil ons maar al te graag filmpjes laten zien op z’n telefoon. Het is wel lef hebben met al die verkeerscamera’s!
Om 10:40 uur zijn we dan bij grensovergang. Eerst Azerbeidzjan uit, stempeltje in het paspoort, dan Georgië in en weer een stempeltje erbij. Wat lari pinnen en de laatste manats omwisselen. Om 11:20 uur zitten we in de taxi op weg naar het busstation van Lagodekhi.



Dat was dus onze reis door Azerbeidzjan, kort, misschien zelfs te kort, maar wat heeft het land een fantastische indruk achtergelaten. Een mooie hoofdstad van oud en nieuw en net buiten deze bijzondere stad biedt het land een waanzinnig mooie en ongerepte natuur! Dit gaan we iedereen aanbevelen.
We zijn dus weer terug in Georgië waar we in 2022 een rondreis hebben gemaakt. Dit keer fungeert Georgië als een verlengde grensovergang.
De grens tussen Azerbeidzjan en Armenië is al tientallen jaren gesloten omdat de twee buurlanden op gespannen voet met elkaar leven vanwege de enclave Nagorno-Karabach.
Beetje geschiedenis: Nagorno-Karabach was vanaf het begin een centrum van spanning, omdat het bergachtige gebied een gemengde gemeenschap van Armeniërs en Azerbeidzjanen herbergde en door beide naties werd gezien als een centraal onderdeel van hun nationale geschiedenis en identiteit. In de beginjaren van de Sovjet-Unie, onder leiding van Josef Stalin, werd Nagorno-Karabach een autonome regio met een meerderheid van etnische Armeniërs. In de nadagen van de Sovjet-Unie verlangden de twee Sovjetrepublieken wederom onafhankelijkheid en werd Nagorno-Karabach, dat aansluiting zocht bij Armenië, opnieuw het epicentrum van het geweld.
Tijdens een oorlog begin jaren negentig wist Armenië de controle over het gebied te veroveren. Niet alleen binnen de enclave werd gevochten: in Armenië werden Azerbeidzjanen het doelwit, en andersom werden Armenen vervolgd in Azerbeidzjan.
Op 19 september 2023 opende Azerbeidzjan opnieuw een aanval op Nagorno-Karabach. De huidige president en autocraat Ilham Aliyev noemde het een militaire operatie, geen oorlog en aan wie moet je dan denken? Zijn naam begint met een ‘P’ en eindigt op ‘oetin’. Als aanleiding gaf Azerbeidzjan de vermeende dood van vier Azerbeidzjaanse militairen en twee burgers door landmijnen in de regio.
Er ontstond breed internationaal protest tegen deze schending van het staakt-het-vuren, die tientallen slachtoffers maakte. Na bemiddeling door Rusland kwamen de autoriteiten van Nagorno-Karabach en Azerbeidzjan op 20 september een wapenstilstand overeen. Hierbij werd de krijgsmacht van Nagorno-Karabach gedwongen zichzelf te ontwapenen. De nieuwe situatie leidde tot een grote uitstroom van etnische Armeniërs uit Nagorno-Karabach via de Laçın-corridor naar Armenië. Vrijwel de gehele bevolking vluchtte in de week na de aanval, in totaal ruim 100.000 inwoners.
Toch een smetje op het land dat ik net opgehemeld heb, maar lang verhaal kort: wij kunnen dus alleen van Azerbeidzjan via Georgië naar Armenië.
We kopen de kaartjes voor onze volgende busrit en precies om 12:00 uur vertrekt de half lege marshrutka van het busstation van Lagodekhi met als eindbestemming Tbilisi. De chauffeur belooft dat de rit niet langer dan 2 uur en 3 kwartier zal duren.
We rijden het eerste uur door Kakheti, de grootste wijnregio van het land. Overal zien we wijngaarden om ons heen, je zou er dorst van krijgen.



Om 14:40 uur arriveren we op een busstation in Tbilisi, al is het eigenlijk een benzinestation. Met een Bolt leggen we het laatste stukje naar het hotel af. Nadat we zijn ingecheckt gaan we wat drinken bij Coffee Lab.
Een lekkere bak koffie en een Cinnamon Bun later besluiten we nog wat herinneringen op te halen. We lopen over Shota Rustaveli Avenue naar het metrostation met dezelfde naam. Een metrokaartje kost 50 eurocent, maar het grote nieuws is dat je gewoon met ApplePay door het poortje kan, lang leve de vooruitgang.

We stappen bij station Liberty Square weer uit en lopen naar het Tourist Information Center waar een alleraardigste dame ons wat mogelijkheden laat zien voor het vervoer naar Armenië. De Shared Taxi lijkt ons de beste optie en we besluiten gelijk door te lopen om de rit van woensdag te reserveren.
We lopen langs veel oude bekenden: Freedom Square, Sioni Kerk, Metekhi kerk en meer. Vlak bij metrostation Avlabari vinden we de touragent die de transfers naar Yerevan regelt. Wij reserveren 2 plaatsen voor woensdag.
Op de terugweg gaan we over de Bridge of Peace a.k.a. Always Ultra Bridge naar het eetstraatje Erekle II Street. Het valt op dat er weinig mensen bij de restaurants zitten, maar we gaan zitten bij Bergamot Restaurant waar we 4 jaar geleden ook zijn wezen eten. Lang zitten we er niet want zoals ze hier met klanten omgaan lusten de honden geen brood van en wij niets van de kaart.
We besluiten maar door te lopen naar het restaurant bij ons hotel van 4 jaar geleden. Hier is de sfeer veel beter! We bestellen een Lobiani en een Ajapsandali, 2 echte Georgische gerechten en het smaakt voortreffelijk.

Via de omgekeerde route gaan we terug naar ons hotel, maar nemen eerst nog een lekkere bak koffie bij Costa Coffee om de hoek, voordat we naar onze kamer gaan.
Dinsdag 6 oktober
Dat mag je een ontbijtbuffet noemen! Het IDEA hotel weet hoe je gasten moet verwennen! We laten het ons smaken (laat ik het netjes zeggen).

Na het uitgebreide ontbijt beginnen we aan ons alternatieve rondje door Tbilisi. Het leek ons wel leuk om op de fiets te gaan, maar ze hadden onze maat niet. Diana heeft framemaat 53 en deze Giant fiets was maat 853. Dan maar weer met de metro.

Omdat we bij ons vorige bezoek het obligate rondje al gemaakt hebben kiezen we nu voor een meer historische Sovjet-Unie-tour.
We gaan eerst naar het Palace of Rituals. Station Aragveli uitstappen en dan nog 5 minuutjes lopen. We rammelen aan het hek: gesloten. Er komt een vrouw aangelopen die geen woord Engels spreekt, maar wel zo vriendelijk is om even met een persoon in het gebouw te bellen. Ze geeft de telefoon aan Diana en dan horen we dat je het gebouw alleen maar kunt bezoeken met een tour. Vanmiddag om 14:00 uur is de eerste mogelijkheid. Jammer, maar er is gelukkig veel meer te doen in Tbilisi.
We duiken weer in de metro en stappen uit op station Gotsiridze. Op een paar minuten van dit station is de Expo Georgia (voorheen de Tentoonstelling van Prestaties van de Nationale Economie). Expo Georgia is een complex van hallen en paviljoens uit het Sovjettijdperk, speciaal gebouwd om de handelsbeurzen van Tbilisi in 1971 te huisvesten.

Tegenwoordig organiseert Expo Georgia diverse festivals en evenementen, waaronder het jaarlijkse Internationale Boekenfestival van Tbilisi en het wijnfestival WinExpo.
We lopen het terrein op en bewonderen de fascinerende modernistische gebouwen, prachtige mozaïeken en bijzondere sculpturen.

Niet ver van de ingang zien we een mozaïek over de hele muur waarop kosmonauten en wetenschappers zijn afgebeeld. Het is ontworpen door Leonardo Shengelia in 1963 en ziet er nog steeds heel mooi uit.

Naast het enorme mozaïek bevindt zich het Monument voor de Creativiteit, dat een man, een vrouw en een kind afbeeldt die symbolen van wetenschap en industrie in uitgestrekte handpalmen vasthouden.

Vanaf het Expo terrein lopen we nog even naar het voormalige gebouw van het Ministerie van Wegen, tegenwoordig het hoofdkantoor van de Bank of Georgia. Het is een iconisch gebouw van 18 verdiepingen met in elkaar grijpende betonnen armen dat op een wankelende Jenga-toren of een 3D-hashtag lijkt. Volgens de Georgische architecten Zurab Jalaghania en Giorgi Chakhava (laatstgenoemde was destijds ook minister van Wegen) is het ontwerp ruimtebesparend en liet het de natuur erdoorheen stromen. Het kantoor werd gebouwd in 1976. We bekijken het gebouw vanaf de overkant van de Koera rivier.

We lopen via een metaalbuurt terug naar station Delisi. Hier is staal in allerlei vormen en maten te krijgen. Het is geen toeristische attractie, maar gewoon de kortste weg. Bij een van de metaalbedrijven zien we een viertal oude Amerikaanse wagens staan. Volledig verroest maar prachtige modellen. We vragen ons af of ze deze ooit nog aan het rijden krijgen.

Bij metrostation Delisi staat het voormalig Paleis van Cultuur, een brutalistische gebouw dat een heel blok beslaat. Door de permanente bouwschutting die de gevel verbergt zouden we er bijna voorbij lopen. Het is gebouwd tussen 1968 en 1970 door een trio Georgische architecten en werd gedecoreerd door Zurab Tsereteli, bekend van de Kronieken van Georgië. Het mozaïek aan de buitenkant is wel wat vreemd. Het is getiteld ‘De Mens, Arbeid – Doel en Schoonheid van het Bestaan’ en toont een paar zwangere konijnen die de zon aanbidden (?). Het weerspiegelt de typische Sovjet-ideologie waarin hard werken en menselijke vooruitgang worden verheerlijkt.

We lopen naar de naastgelegen McD voor een kop koffie en komen dan eerst langs de School of Tourism. Dat heeft McD wel weer handig gedaan want het restaurant zit vol met studenten. We drinken er een koffie en daarna, je raadt het al, stappen we weer in de metro.

Op naar station State University, slechts een halte verder. Hier is de Nutsubidze Skybridge, een experimenteel wooncomplex uit het Sovjettijdperk in de wijk Saburtalo. Het bestaat uit drie betonnen flatgebouwen die tegen een steile heuvel zijn gebouwd en met elkaar verbonden zijn door verhoogde bruggen.
Dit complex, gebouwd tussen 1974 en 1976 naar een ontwerp van de architecten Otar Kalandarishvili en GizoPotskhishvili, was destijds absoluut baanbrekend. Het oorspronkelijke plan was om een complete gemeenschap van wolkenkrabbers en skybridges te bouwen, maar door een gebrek aan financiële middelen werd slechts een klein deel van het project gerealiseerd.

We willen hier natuurlijk even naar binnen en lopen naar Shalva Nutsubidzestraat 213 waar we met een openbare lift naar de 14e verdieping gaan waar de Skybridge zich bevindt. Voor het gebruik van de lift betaal je 20 tetri per persoon, dat is ongeveer 7 eurocent. We wandelen van de ene naar de andere skybridge en verwonderen ons over treurige toestand van de woningen. De VVE van deze appartementen gaat wel heel soepeltjes om met eigen initiatieven aan de buitenkant van het gebouw.



Onze tour de Sovjet-Unie zit er nu wel op want we zijn dorstig geworden. We nemen de metro naar station Liberty en lopen dan naar Orbeliani Square waar we 4 jaar geleden ook wel eens hebben gezeten voor een hapje en een drankje. We gaan bij Hopa Taproom zitten waar ze heel veel verschillende bieren verkopen, allemaal van micro-brouwerijen uit Georgië.

Na een verkwikkend biertje lopen we via de inlegkruisje-brug naar Rike-park en steken iets verderop via de Mekheti-brug de rivier weer over. We gaan dan maar weer wat drinken, dit keer in de Jan Hardeni Street een gezellig straatje met barretjes en restaurants.

We besluiten daarna in de buurt van ons hotel wat te gaan eten. We lopen via de Kote Afkhazi street naar Liberty station en komen onderweg ook weer langs de Sioni kerk. De kerk is open en we kunnen het niet laten om even binnen te gaan kijken. Het is er druk en de kerk is sfeervol door alle kaarsjes die zijn aangestoken.



Na dit uitstapje lopen we door naar Liberty station en het is opvallend hoe druk de metro is, ook overdag. Je zou verwachten dat men hier toch ook aan het werk moet. De wagons zitten afgeladen als veewagens. Hetzelfde geldt op straat; het is ongelofelijk hoe druk het op de trottoirs is, het is overal file-lopen. Daar komt dan ook nog eens bij dat de prachtige Rustaveli Avenue helemaal opengetrokken is voor werkzaamheden. Het zal noodzakelijk zijn, maar wat zonde van deze beroemdste hoofdstraat van Tbilisi. De beroemde 12e-eeuwse Georgische dichter Shota Rustaveli naar wie deze straat vernoemd is draait zich om in zijn graf.
We eten ‘s-avonds een keer een pizza en wel bij pizzeria Gamba tegenover het hotel. Het blijkt een uitstekende keus. Terwijl wij de pizza naar binnen werken horen we ‘Lovely Day’ van Bill Withers gespeeld worden en dat vat deze dag goed samen.
Woensdag 7 oktober
Vandaag reizen we naar Armenië, maar dat doen we op ons gemakkie. We hebben de minibus van 11:00 uur gereserveerd dus alle tijd om lekker te ontbijten. Om 10:00 uur checken we uit en nemen we de Bolt naar Long Way Minivan en ondanks het belachelijk drukke verkeer in Tbilisi hebben we om 10:30 uur onze buskaartjes in de hand.

Hoewel 11:00 uur de vertrektijd van de minibus is, lijkt de chauffeur andere plannen te hebben. Hij propt al zijn schaapjes in de bus, maar er ontbreekt er nog één. Zenuwachtig kijkt hij om zich heen, op zoek naar de laatste passagier. Helaas voor hem duurt het toch nog tot 10:55 uur voordat de laatste passagier verschijnt. Hij trapt gelijk z’n bak aan en we zijn op weg.

Met wat onnavolgbare en levensgevaarlijke inhaalmanoeuvres loodst hij ons in anderhalf uur naar de Georgische kant van de Bagratashen – Sadakhlo grensovergang. Even uitstempelen en door naar de Armeense kant. Hier gaat het stuk minder eenvoudig en wil de douaneambtenaar je telefoonnummer, hotel en uitreisdatum weten. Drie kwartier later staan we weer buiten en is het wachten op onze Chinese medereiziger die door de chauffeur steeds liefkozend ‘Nī hāo’ wordt genoemd.

Half twee gaat het gas er weer op voor het laatste stukje naar Alaverdi. We rijden gelijk de prachtige Debed vallei in en volgen de gelijknamige rivier helemaal tot Alaverdi. De chauffeur heeft in Armenië meer moeite met het ontwijken van schapen dan de tegenliggers. De beestjes hebben hier voorrang.

Iets na tweeën stappen we over van onze taxi-bus in wat waarschijnlijk de meest rotte Lada-taxi is die we deze vakantie gaan zien. Om 14:15 uur zijn we ingecheckt bij ons hotel dat naast een oude kopersmelterij ligt die nog steeds gedeeltelijk actief is. Alaverdi werd gebouwd als een Sovjet-industriestad, waarvan de economie draaide om deze kopersmelterij, het is een werkstad, geen toeristisch centrum.

Nieuw land, nieuw geld! Hier is dat de dram en daar hebben we er maar een paar van in de portemonnee zitten dus op naar een ATM. Als we in de hoofdstraat lopen valt het op dat de grijze sovjet-wijken in Baku en Tbilisi in het niet vallen bij Alaverdi. Het lijkt wel of we een tijdreis hebben gemaakt. Er staan appartementen met een fantastisch uitzicht op de omgeving, maar waar de goederentrein onder de balkons door rijdt.
De ligging van Alaverdi, onderin de kloof van de rivier de Debed, op een hoogte van ongeveer 700 meter, omgeven door steile, beboste rotswanden die aan beide kanten nog eens 500 meter hoog reiken, is fantastisch en dat is een belangrijke reden dat we deze tussenstop maken. Een andere reden zijn de twee UNESCO-kloosters van Sanahin en Haghpat, maar daarover morgen meer.
Omdat het begint te regenen duiken we een soort friet-kot in en bestellen potatoes. Het bordje staat al snel op ons tafeltje, maar het lijkt niet op de friet waarop wij hoopten. Stukken gesneden aardappel die nog nadruipen van de olie waarin ze zijn gebakken. Verrassing: het smaakt niet eens slecht!
We lopen terug naar het hotel en komen onderweg nog langs het wisselkantoor en de slager. Niet helemaal zoals je ze thuis gewend bent!


We lopen door en spreken met een taxichauffeur af dat hij ons morgenochtend ophaalt en naar Sanahin brengt. We proberen ook nog wat informatie te ontfutselen over de bus naar Vanadzor op vrijdag, maar dat valt nog niet mee, de taalbarrière lijkt hier nog wat dikker. We denken te hebben begrepen dat de bus om 09:30 uur vertrekt bij de taxistandplaats. Dat moeten we nog wel even verifiëren.
Iets verderop loopt Diana de bakkerij binnen om iets voor bij de thee op de kop te tikken. Het worden twee mooi uitziende soezen en als Diana de 85 cent betaald heeft gaan de dames in de bakkerij weer verder met de dagelijkse werkzaamheden.

Op het terras bij ons hotel bestellen we een pot thee en zetten onze tanden in in de soezen. Het blijken een soort puddingbroodjes te zijn en ze smaken voortreffelijk.

Na de thee lopen we nog een klein rondje langs de kopersmelterij en de Sanahin brug en bewonderen de oude kabelbaan, een Sovjet-gondelsysteem uit 1976 dat het lager-gelegen station van Alaverdi verbindt met het hoger gelegen Sanahin-plateau.

‘s-Avonds eten we bij ons eigen Vallex Garden Hotel. Het restaurant is buiten en met 12 graden is het best fris. Met een deken over de knietjes en straalkacheltjes aan werd het een knus diner dat bovendien voortreffelijk smaakte.
Donderdag 8 oktober
Als ‘s-werelds eerste christelijke koninkrijk barst Armenië van de eeuwenoude stenen kloosters die hoog boven de adembenemende canyons en uitgestrekte valleien uittorenen en die sinds de tijd van de Zijderoute nauwelijks zijn veranderd. Wij gaan er vandaag 2 van bezoeken en doen dat op de inspannendste manier die mogelijk is.
We beginnen voedzaam zodat we inspanning van vandaag aankunnen. Aan het ontbijtbuffet van het hotel kan het niet liggen want dat is goed en uitgebreid. De taxichauffeur waarmee we gisteren hadden afgesproken dat hij ons om 09:00 uur bij het hotel zou ophalen voor het ritje naar Sanahin is mooi op tijd..
Op weg naar het klooster schrikt Diana ineens op want ze heeft haar fotocamera op de hotelkamer laten liggen. Niet handig, maar met de plannen van vandaag zal de iPhone ook wel volstaan.
Het Sanahin-klooster dat in de 10e eeuw door koning Ashot III Voghormats werd gesticht, is het oudste van de UNESCO-werelderfgoed locaties in Noord-Armenië (volgens legendes werd het klooster in de 4e eeuw gesticht). Vertaald betekent Sanahin ‘deze is ouder dan die’ en dat verwijst dan naar het verderop gelegen Haghpat-klooster waar we straks heen gaan. Sanahin is geen eenvoudige, op zichzelf staande kerk, maar het is eerder een samenraapsel van vijf kerken die tijdens de bloeiperiode in de 12e tot 13e eeuw een school was van kalligrafen, filosofen, verlichters en wetenschappers.

We lopen een rondje op het kloosterterrein en gaan dan ook de kerken van binnen bewonderen. De bouw is prachtig, zware steenconstructies, maar toch elegant, je raakt niet uitgekeken.



Als we op het kloosterterrein lopen, word ik gebeld. Het is de jongen van de receptie die de taxichauffeur bij zich heeft staan. Ik heb m’n rugzak in de taxi laten liggen. Dat is helemaal handig, wat een lekker begin van deze dag. We vragen de taxichauffeur om de rugzak naar het Mikoyan Brothers museum waar we net naar op weg zijn. We lopen de 300m van het klooster naar het museum van de broers door het dorpje Sanahin.

In Sanahin begon een bijzonder verhaal van de broers Anastas en Artem Mikoyan. Vanuit een eenvoudig Armeens gezin schopten zij het tot de hoogste regionen van de Sovjet-Unie.
Anastas werd een invloedrijke politicus, terwijl zijn jongere broer Artem de luchtvaartgeschiedenis inging. Samen met vliegtuigontwerper Mikhail Gurevich richtte hij het beroemde ontwerpbureau Mikoyan-Gurevich op, beter bekend als MiG. De MiG-straaljagers groeiden uit tot iconen van de Koude Oorlog en voor het museum staat een echte MiG-21 opgesteld. Een verrassend stukje Sovjetgeschiedenis, verscholen naast het eeuwenoude Sanahin-klooster.

Het is inmiddels 10:00 uur en gaan we op pad naar het Haghpat klooster. We hadden daar een taxi voor kunnen regelen, maar we gaan lopen. Het is maar 12,5 km. Vol goede moed volgen we het pad dat in de app HikeArmenia staat beschreven, maar al snel wordt duidelijk dat het geen walk in the park wordt. Het lijkt erop dat de regen van de laatste tijd het pad heeft omgevormd tot een modderbad. Al snel zijn onze zolen dubbel zo dik door de modder die er aan blijft zitten. Na 2km vragen we ons serieus af of we wel door moeten gaan. Dan horen we iets verderop ‘werkgeluiden’. We lopen nog een klein stukje verder en dan zien we dat het geluid wordt veroorzaakt door 2 mannen, een tractor en een kettingzaag. We lopen er naartoe en zien gelijk dat al die ellende op het pad door hun veroorzaakt is. Direct achter de tractor begint een wandelpad waar je geen ski’s nodig hebt. Een van de mannen helpt Diana door het laatste stukje modder en dan gaan we fluitend verder.

Het eerste stuk gaat vooral onder de bomen, maar als er even een opens stuk is dan genieten we van het prachtige uitzicht op de Debed vallei. Na drie kwartier komen we bij een klein vervallen kerkje en daar maakt het wandelpad een scherpe knik en lopen we weer een stuk onder de bomen.

Het is gelijk weer een stuk vochtiger als we onder de bomen lopen en dat is ook aan de natuur te zien. Dikke lagen mos bedekken de bodem en paddestoelen schieten omhoog. Ook glibberen we nog over een beekje heen.



Als we weer onder de bomen vandaan zijn worden we weer getrakteerd op fantastische vergezichten. De Debed vallei met z’n steile wanden is een plaatje! We kunnen er geen genoeg van krijgen.

Om 11:45 uur zijn we in Akner, een klein dorpje van het kaliber Xinaliq; een paard, 6 koeien en 12 huisjes. Er staat een klein winkeltje op de hoek van de straat en we hopen er een bakkie koffie te kunnen krijgen. Het blijkt de lokale super te zijn en die verkoopt geen koffie.



We zijn nog steeds niet in de buurt van Haghpat dus we stiefelen lekker door. We lopen over een open grasland en gaan op weg naar het Kayan fort. Het is een kleine omweg, maar dat kan er nog wel bij.

We drinken een suikerrijk colaatje bij het Kayanberd Resort en genieten daar van het uitzicht op de Debed rivier. Wat een waanzinnige mooie plek is dit voor een hotel. Je kan er gewoon de hele dag op een bankje blijven zitten en de diepte in staren.

Dan komt het lastigste deel van het parcours. We moeten als een stel klimgeiten de rotsen af voor het beste uitzicht op het fort (dat ook nog eens tegenvalt) en daarna klimmen we de laatste 3 kilometer naar het dorpje Haghpat.

De pijp is behoorlijk leeg als we na 4 uur en 12.5km banjeren in Haghpat aankomen. Gelukkig is er een klein restaurantje naast het klooster waar we even op adem kunnen komen.
Het Haghpat-klooster, dat ook op de werelderfgoedlijst van UNESCO staat, werd ongeveer in 976 gesticht door koningin Khosrovanush. Het klooster ligt op een hoogte van 2500 meter aan de andere kant van de Debed-rivier en dit klooster is een van de grootste in Armenië.

Net als het Sanahin-klooster is het Haghpat-kloostercomplex een combinatie van kerken zoals Saint Astvatsatsin, Saint Nshan en Saint Grigor. Het Sanahin klooster mag dan wel ouder zijn dan het Haghpat klooster (volgens de vertaling), wij vinden het Haghpat klooster de mooiste van de twee.

Na ook bij dit klooster in alle hoekjes te hebben gekeken gaan we terug naar Alaverdi. Dat blijkt echter minder eenvoudig dan gedacht. Nergens een taxi, geen bushalte, Yandex en GG geven niet thuis, daar staan we dan! Dan zit er maar een ding op; in ons beste Armeens iemand vragen om een taxi te bellen en dat lukt ook nog. Iets na 15:15 uur zijn we weer terug in Alaverdi waar we nog even door de hoofdstraat slenteren en ons opnieuw verwonderen over de prachtige eenvoud van dit dorp.

