Woensdag 18 september

We zijn weer op weg! Bus 304 brengt ons naar het station en om 16:44 uur stappen we in de trein naar Schiphol. We vliegen morgen pas, maar vanwege het gedoe rondom het vroeg-pensioen hebben we geen risico genomen en zijn we een dag eerder op pad gegaan. Iets na zessen staan we op Schiphol bij de halte voor de hotel-bussen waar de shuttle naar het NH-hotel al klaar staat. Het is maar een paar minuten rijden naar het hotel en nadat we de rugzakken op de kamer hebben gezet nemen we een drankje in de bar. Dat was het eerste hoofdstuk van de Grooten Tour van 2024.

Donderdag 19 september

Hoewel de vliegtuigen tijdens de landing vlak langs het hotel komen hebben we heerlijk geslapen, Iets na zevenen zijn we in de ontbijt-kas waar we een heerlijk ontbijt naar binnen werken. Dan nog even de tandjes poetsen en zijn we klaar voor het vervolg van de Grooten Tour.

Dat ‘Grooten Tour’ heb ik geleend van de gebroeders De Witt (Johan en Cornelis) die dit, net als vele leeftijdgenoten uit de bovenlaag van de Republiek, in de 17e eeuw deden. Een Grand Tour of Grooten Tour was een lange en vaak peperdure rondtocht door Europa, waarbij jongeren langere tijd verbleven in grote steden als Parijs, Rome en Genève. Johan en Cornelis makten deze educatiereis tussen oktober 1645 en juli 1647. Johan hield voor zichzelf en zijn broer een dagboek en kasboek bij. Deze documenten vormen een interessante bron van informatie over wat een Grand Tour inhield en daar is de parallel met dit blog.
Op zondagavond is hierover een serie te zien bij de NPO.

De shuttlebus dropt ons om 08:40 uur op Schiphol en dan gaan wij braaf in de rij bij de incheckbalies staan. Het verloopt allemaal heel vlotjes net als de geautomatiseerde paspoortcontrole.
Nog even een bakkie bij McCafé en dan naar gate G8 waar alles ook al heel soepel verloopt. De TK1952 gaat precies op tijd weg en de piloot verteld in heel gebrekkig Engels dat de vlucht 3 uur zal duren. Appeltje-eitje! Zo snel zijn we nog nooit op een verre-vakantiebestemming geweest.

iGA Istanbul Havalimani is een mooie, grote, lichte luchthaven, maar omdat wij maar 1 uur en 50 minuten overstaptijd hebben om van gate D naar gate G te komen is het behoorlijk doorstappen. Ook deze vlucht vertrekt weer op tijd en volgens deze piloot (die ook geen talenknobbel heeft) is het 1 uur en 50 minuten vliegen dus we gaan lekker op tijd in Trabzon zijn.

Met nog zo’n 20 minuten te gaan meldt de piloot dat hij de landing gaat inzetten dus met een beetje geluk zijn we om kwart voor acht bij het hotel.
Niet dus! Kort nadat we het vliegtuig voelden dalen werden we hard heen-en-weer geschud. Het was gelijk stil in het vliegtuig. We hadden in de gaten dat het vliegtuig niet langer daalde en vervolgens maakten we een paar rechter bochten om vervolgens een scherpe bocht naar links te maken. De piloot meldde zich weer; dit keer met slecht nieuws. Vanwege de extreme weersomstandigheden gaan we uitwijken naar Samsun! Een forse tegenvaller want Samsun is zo’n 325 km van Trabzon verwijderd, maar ja, wat doe je eraan? Niets dus!

Twintig minuten later staan we op de luchthaven van Samsun geparkeerd. Als we opstaan om het vliegtuig te verlaten zien we dat wij de enige zijn met dit plan. Blijkbaar hebben wij niet alles meegekregen wat er is omgeroepen. Als we de stewardess om uitleg vragen vertelt ze dat we het straks nog een keer gaan proberen. We kunnen dus blijven zitten!

Het vliegtuig wordt bijgetankt en na ongeveer een uur brullen de motoren weer en gaan we weer de lucht in. De buienradar van de piloot blijkt betrouwbaar te zijn want na een rustig halfuurtje vliegen landen we in een nat en druilerig Trabzon.

Eind-goed-al-goed denk je dan, maar dat is niet helemaal het geval. We staan met zo’n 10 andere passagiers bij de bagageband en als ze alle 10 met hun koffers verdwenen zijn ziet de bagage band er akelig kaal uit. De mevrouw van lost-and-found komt al naar ons toe lopen en als ze op onze bagagesticker kijkt zegt ze dat we in de international arrivalhall moeten zijn. We kunnen de aankomsthal voor binnenlandse vluchten verlaten en 300 meter verderop is de andere aankomsthal. Om er te komen moeten we langs de wachtende taxis, over de weg met razend verkeer lopen om vervolgens bij de juiste aankomsthal onze handbagage door de scanner te halen want anders komen we de aankomsthal voor internationale vluchten niet in. We zijn op heel veel luchthavens geweest, maar deze werkwijze was toch weer nieuw.

Gelukkig hoeven we voor de taxi niet weer helemaal terug naar de andere aankomsthal en zorgt een mannetje ervoor dat er een taxi onze kant opkomt.
Een paar minuten later liggen onze rugzakken achterin de gele taxi en razen we met 100 km/u naar het hotel. Tegen tienen zijn we bij ons hotel en checken we in. De kamer krijgt een dikke voldoende.
Voor een dichtbij-verre-vakantie zijn we toch ruim 13 uur onderweg geweest. Nu hebben we wel een drankje verdiend dus we gaan naar de bar van het hotel en bestellen een paar heerlijke koude drankjes.

Vrijdag 20 september

De historische havenstad Trabzon ligt aan de Zwarte Zee en het is een melting pot van verschillende religiën, talen en culturen en dat
is al eeuwen zo geweest. De stad is niet per se mooi, maar de stad toont wel het échte Turkse leven.
Trabzon is een stad met een bijzondere geschiedenis. De stad was onderdeel van de zijderoute en is tot de opening van het Suez kanaal altijd een belangrijke handelsstad geweest. Tot het uiteenvallen van het
Ottomaanse Rijk in de eerste wereldoorlog was Trabzon zelfs een Griekse stad en was de stad zelfs kort onderdeel van de republiek Trebizond.

De weersverwachting voor Trabzon voorspelde weinig goeds, maar ‘s-ochtends zou de kans op droge perioden het grootst zijn en daarom stonden we om 9 uur al op straat.
We lopen eerst naar de de Hagia Sophia, een Grieks-orthodoxe kerk gebouwd tussen 1238 en 1263 tijdens de regering van het keizerrijk Trebizonde, onder leiding van keizer Manuel I. De Hagia Sophia heeft een vrijstaande klokkentoren die later als minaret dienstdeed nadat de Ottomanen in 1461 de kerk omvormden tot een moskee.

De architectuur van de Hagia Sophia in Trabzon is een voorbeeld van de Byzantijnse stijl met invloed van zowel christelijke als islamitische elementen. Het gebouw heeft een vierkante plattegrond met een centrale koepel en is versierd met gedetailleerde muurschilderingen, die belangrijke scenes uit het christelijke geloof uitbeelden, zoals de schepping van Adam en Eva en het Laatste Oordeel. De Hagia Sophia is nu een museum zodat iedereen dit kan bewonderen.

De ligging van de Hagia Sophia aan de kust van de Zwarte Zee geeft het een schilderachtige omgeving, en het is een populaire bestemming voor toeristen die de rijke geschiedenis van Trabzon willen verkennen en dat zijn niet alleen buitenlandse toeristen!

Na dit kerkbezoek (of was het een moskeebezoek) lopen we richting het kasteel van Trabzon. Het is een behoorlijk stukkie wandelen en daarom besluiten we bij het theehuis naast het Atapark en glaasje Turkse chai (thee) te nemen. Voor 18 cent (!) worden de glaasjes san tafel gebracht en hoe, de ‘ober’ loopt met een dienblad vol langs de tafeltjes en als het blad leeg is komt hij briefjes met de rekening aan tafel brengen.

Na 2 glaasjes thee lopen we dan verder naar het kasteel, maar we stoppen eerst bij de Gulbahar Hatum moskee. Deze moskee is gebouwd in 1514 door Selim (een Ottomaanse veroveraar van Syrië en Egypte) ter verering van zijn moeder Gülbahar Hatun. Dat is wel wat anders dan een bosje roosjes.

We steken een paar brede kruisingen over en zien dan het kasteel tegen de bergwand liggen. Een goed gekozen lokatie voor een kasteel. Om bij de ingang te komen moeten we een brug over en vervolgend een smal, steil straatje in. Op de plek waar we de ingang verwachtten zien we helaas alleen maar hekken en een groot bord waarop staat dat de boel opgeknapt moet worden.

We lopen onverrichter zaken via het steile straatje terug en gaan op weg naar het Meydan plein. In de verte zien we de Sehir moskee. Deze enorme moskee is al sinds 2018 in aanbouw en er zullen 7000 gelovigen tegelijk naar het gebed kunnen. De moskee met 4 minaretten wordt het grootste complex aan de zwarte zee,

Het Meydan plein is hét gezellige stadsplein van Trabzon met theehuizen en terrassen en het niet te missen Ataturk standbeeld. We lopen wat rond het plein en net als we richting restaurant Cemilusta lopen vallen er dikke druppels naar beneden. We hadden tot op dat moment vooral in de zon gelopen en hebben ons afgevraagd wie de weersvoorspelling voor Trabzon doet, maar nu worden we verwend met een serieuze bui. Wij hebben inmiddels plaats genomen onder de luifel van het restaurant en kiezen dit moment om de lunch te nuttigen.

Tijdens onze lunch horen we de imam de gelovigen oproepen voor het gebed en als we de omelet naar binnen hebben gewerkt besluiten we maar even een kijkje te gaan nemen bij de Iskenderpasa moskee om de hoek. De mannen rennen met hun kleedje onder de arm richting de moskee om een goed plekje te bemachtigen. De matjes worden her en der uitgerold; voor de moskee, aan de zijkant van de moskee en natuurlijk in de moskee tot aan de schoenenafdeling toe.

Na het gebed besluiten we naar Boztepe te gaan. Dit is een heuvel op 2km van het Meydan plein waar je een mooi uitzicht op de stad hebt. We hebben geen zin om de beklimming te voet te doen en daarom lopen we naar de dolmus-halte om daar een busje naar boven te nemen. Kost maar 50 cent en dat liet het vakantiebudget wel toe.
We stappen uit bij het theehuis op de Boztepe heuvel en lopen dan langzaam terug naar beneden, foto’s makend van de stad.

Op de weg naar beneden komen we vlak langs het meisjesklooster en daar gaan we dan even naar binnen. Het Kizlar Manastiri (kizlar betekent meisjes) stamt uit de Byzantijnse periode en werd ook tijdens de heerschappij van het keizerrijk Trebizonde gesticht. Het klooster heeft nu geen religieuze functie meer, maar is vooral bedoeld om mensen zoals ons te laten wegdromen bij zo’n oud gebouw. Tijdens ons bezoek zien we dat het ook een populaire plek is voor een bruidsreportage.

Weer terug bij het Meydan plein worden we verrast met een luidruchtig optreden van goedgemutste mannen met in mantels. De muziek die ze maken is niet om aan te horen maar ze trekken veel publiek. Onder het genot van een glaasje thee en een stukje baklava bij Hafiz Ahmet Zade blijven we nog even genieten van de muziek en gaan dan shoppen.

In het verlengde van Maydan ligt de bazaar van Trabzon. De bazaar wijk is een leuk gebied met oude smalle straatjes om te winkelen en de lokale producten en ambachten te zien. Op dit soort bazaars is altijd van alles te koop, maar de lokale specialiteiten zijn de hazelnoten en ansjovis. Zelfs de moskee ontbreekt niet in de bazaar wijk.

Gelukkig klopt er vandaag niets van de weersvoorspelling, De zware regenbuien zijn uitgebleven en afgezien van het buitje tijdens de lunch en de 10 druppels op de terugweg naar het hotel was het een heerlijke vakantiedag. ‘s-Avonds eten we bij een restaurant in de buurt van ons hotel. Het nachtleven van Trabzon schiet erbij in want morgen gaan we weer vroeg op pad.

Zaterdag 21 september

Diana heeft gisteren bij Site Taxi het vervoer voor vandaag geregeld. We gaan naar het wereldberoemde Sumela klooster en daarna ook nog even een stukje van de Zigana vallei ontdekken.
De taxichauffeur kwam om 07:57 uur bij het hotel aangereden dus daarmee verdiende hij z’n eerste plusje. Dat hij na 5 minuten rijden bij de eerste pomp al moet tanken zullen we hem niet kwalijk nemen; we zijn soepel vandaag. We zien op de pomp dat de benzine 50 TRL per liter kost en dat is omgerekend iets meer dan een euro. Da’s lekker tanken.

De rit naar het klooster neemt ongeveer een uurtje in beslag en nadat de chauffeur ons bij de parkeerplaats heeft afgezet springen we in de verplichte dolmus die ons naar boven zal brengen. Denk niet dat dit ritje bij de stevige entreeprijs van het klooster is inbegrepen want dan heb je het mis.
Bij de opstapplaats van de dolmus zien we het klooster al tegen de bergwand aankleven. Het ziet er prachtig uit.

In de tijd dat het Romeinse Rijk in elkaar zakte en er vele rovers en bandieten rondzwierven werden de kloosters vaak op onbegaanbare plekken gebouwd, zo ook het op ongeveer 40 kilometer ten zuiden van Trabzon gelegen Sumela klooster.
Het klooster uit de vierde eeuw werd gesticht door twee Griekse monniken, Sophronios en Barnabos, die in een droom van Maria de opdracht kregen een icoon van de Heilige Maagd te verbergen. Ze bouwden een eenvoudige kapel om een grot die in de zesde eeuw werd uitgebreid en gerestaureerd. Vanaf de 13de eeuw kreeg het Sumela klooster meer aanzien, keizers lieten zich hier zelfs kronen. Sumela werd het belangrijkste klooster van Klein-Azië onder meer door befaamde manuscripten die bewaard werden in de bibliotheek. In de volgende eeuwen werd het klooster versierd met fresco’s en nog verder uitgebreid. In de bloeiperiode (circa 18de eeuw) waren er maar liefst 72 kamers.

We rijden over een strak geasfalteerde slingerweg naar boven en mogen daar de toegangstickets betalen. De prijs is in euro’s want de Turkse lire is de laatste tijd nogal onderhevig aan inflatie. De dagprijs is 760,60 TLR en dat zou 20 euro moeten zijn.
Via een pad van glibberige stenen lopen we verder naar het klooster. Het lijkt niet al te druk vandaag want we hoeven niet om andere toeristen heen te slingeren. Na het laatste trappetje zien we dan het complex in volle glorie liggen.

We profiteren van de relatieve rust en vergapen ons aan de prachtige muurschilderingen. Het is toch wel bijzonder dat de kleuren zo mooi zijn gebleven. Helaas hebben de Ottomanen (en misschien ook wel de latere Turken) veel van de christelijke afbeeldingen beschadigd, maar het grote plaatje is nog overduidelijk zichtbaar.
We lopen kris-kras door het kloostercomplex en kijken in kapelletjes, een bibliotheekje, de hamam en nog veel meer ruimtes voor alledaags gebruik. Het is bijna niet voor te stellen hoe het destijds is geweest om hier te leven. Je was hier in ieder geval wel veilig!

Als laatste willen we de belangrijkste kapel in, maar er staat een groep Turkse toeristen met hun gids in de weg. Aangezien gidsen zichzelf nogal graag horen praten kan dit nog wel even duren en zit er niets anders op dan dat we ons tussen de Turkse toeristen door naar binnen wurmen. Gelukkig liep er een andere gids rond die het ook wat te lang vond duren en nadat hij in niet mis te verstane Turkse bewoordingen had duidelijk gemaakt dat ze moest wieberen hadden wij de kapel voor onszelf en het is een plaatje!

We nemen nog een versnapering bij het naastliggende restaurant en gaan dan weer op weg naar de dolmus die ons naar beneden moet brengen. We komen langs het kleinere Aya Varvara klooster waar we nog een keertje terugkijken naar het Sumela klooster.
Terug bij de parkeerplaats staat de taxichauffeur al op ons te wachten en hij lijkt blij ons weer te zien. Daarmee verdient hij z’n tweede plusje.

We gaan nu op weg naar de Zigana vallei, een prachtige groene regio die onderdeel is van het Kackar gebergte waar we over een paar dagen nog meer van gaan zien.
We slingeren tussen bergen door en zien enorme dennenbossen en uitgestrekte bergweiden, het heeft wel wat weg van Oostenrijk of Zwitserland. We stoppen meerdere keren om foto’s te maken.

Onze eindbestemming is Zigana Village. Hier staan we midden tussen de bergweiden en er is zelfs een skipiste (blauwe piste, drie bochten en je bent beneden).
Een restauranthouder nodigt ons uit voor een bakkie çay en daar maken we graag gebruik van. Nadat we een beetje opgewarmd zijn bij de kachel stappen we in de taxi voor de terugreis.

Het blijft genieten onderweg en naarmate we dichterbij Trabzon komen wordt de wereld weer wat meer bewoond (lees: drukker). We vragen de chauffeur om ons af te zetten bij het busstation van Trabzon en dat doet hij met een glimlach. Derde plusje verdient en dus een fooi! We rekenen af bij de ingang van het moderne busstation en bedanken hem voor de mooie rit.

We gaan op zoek naar een busmaatschappij die ons morgenochtend naar Erzurum kan brengen en komen bij Ali Osman Ulusoy uit. Ali is de enige maatschappij die in de ochtend naar Erzurum rijdt en er zijn nog maar een paar plaatsen beschikbaar. We krijgen zetel 35 en 36 op de voorlaatste rij. Misschien moeten we de volgende keer toch wat eerder onze bustickets kopen.

De bustickets waren niet onze enige kopzorg de afgelopen dagen. eergisteren kregen we een berichtje van Booking.com dat we de CVC-code van onze creditcard moesten aanpassen omdat anders de reservering van het hotel in Erzurum geannuleerd zou worden. Hoewel we zeker wisten dat de CVC-code op de site correct is, alle andere hotels zijn er nl. ook mee geboekt, heb ik de site even aangepast. Tot onze verbazing werd de volgende dag de reservering toch geannuleerd. Nog wel een berichtje naar het hotel gestuurd en gevraagd om opheldering maar geen bevredigend antwoord.
Toen we op site van het hotel keken bleek er geen kamer meer beschikbaar te zijn. De hoteleigenaar heeft dus (waarschijnlijk) met een smoes onze reservering geannuleerd zodat hij iemand anders (misschien zelfs een groep) ten dienste kon zijn. We konden dus last-minute op zoek naar een ander hotel.

Vanaf het busstation nemen we een dolmus naar het Meydan plein en vanaf hier lopen we terug naar het hotel, maar eerst een bakkie koffie bij Mokka Longe Restaurant. Zoals bij vele koffie/theehuizen zitten we op kleuterstoelen, maar de koffie is heerlijk. Het is fantastisch om met een bakkie koffie het straatleven aan je voorbij te laten gaan.

Zo’n kleuterkrukje is schattig voor de foto, maar vanaf een bepaalde leeftijd is het erg lastig om er weer vanaf te komen.
We lopen verder via de winkelstraat en het duurt niet lang of de eerste sieraden-aankoop is een feit. We komen ogen te kort op de straten van Trabzon. Het mag dan wel niet de mooiste stad van Turkije zijn, het toont wel het echte Turkse leven.

We lopen de laatste kilometer terug naar het hotel over de boulevard zodat we toch nog wat van de Zwarte Zee meekrijgen. Dikke wolken pakken samen boven het binnenland, maar boven de Zwarte Zee is de lucht nog blauw. We gokken dat nog wel even droog blijft en zoeken ergens tussen de palmen een plekje op, wederom een veel te laag stoeltje voor ons zoveelste glaasje çay,

Terug bij ons hotel zien we weer allemaal gasten op hun paasbest erbij lopen. Gisteren liepen er ook al allemaal avondjurken rond en toen bleek er een bruiloft te zijn in ons hotel. Het is best een gezellig feestje geweest want ‘s-avonds konden we meegenieten van de muziek. Gelukkig was het feest om een uurtje of elf al afgelopen.
Blijkbaar is er vandaag alweer een bruiloft want de tafels in de bruiloftszaal zijn weer gedekt. Populair hotelletje dus bij bruid en bruidegom in Trabzon.

Zondag 22 september

Vandaag is onze eerste busdag en we laten een taxi aanrukken om ons bij het busstation te brengen. De bagage gaat op het busstation ook door de scanner, hoewel we ons afvragen of het apparaat het wel doet. De medewerker die de plaatjes moet bekijken zit er wel erg verveeld bij. We zijn ruimschoots op tijd en dat geeft ons de gelegenheid om het leven op een Turks busstation te bekijken en zoals je misschien al verwacht is daar niets bijzonders aan. Wat wel opvalt zijn de enorme afstanden die de bussen afleggen. We zien een bus die helemaal naar Bodrum gaat, dat is toch bijna 1500 km.

Als onze bus arriveert komen we in beweging. De tassen gaan onderin de bus en wij nemen plaats op onze vip-plaatsen. Net als we ons goed gesetteld hebben komt een gezin met een baby de bus en raad eens waar ze gaan zitten? Inderdaad, op de bank achter ons!

De bus vertrekt op tijd en we volgen de zelfde route als gisteren toen we op pad gingen met de taxi. Binnen een half uur stopt de chauffeur bij een bakkertje en de halve bus gaat brood kopen. Wij blijven zitten, maar de verbazing is groot. De echte Turkse man grijpt zo’n moment aan om een sigaret op te steken want zeg nou zelf, je hebt al zo lang niet kunnen roken
Na deze brood-stop gaat de stewardess op pad met z’n trolley. Drinken, koekjes, chips er ligt van alles in zijn karretje en het is ook nog gratis.

De weg (D885) lijkt splinternieuw met veel lange, moderne tunnels. De Zigana tunnel spant de kroon met 14,481 km (langer dan de Arlberg tunnel). Het wegdek van deze tunnel is voorzien van ledstrips waardoor het lijkt alsof je op een landingsbaan terecht bent gekomen. De D885 snijdt door het Pontische gebergte (ook wel Kackar gebergte), we hebben een fantastisch uitzicht op dit ruige gebergte en zien af en toe een vervallen kasteel op een bergtop.

Om 11:10 uur stoppen we bij Kral Pestil voor een plaspauze. Het regent inmiddels dus we hebben een goede dag uitgezocht voor de busreis. Na een half uur gaan verder naar de eerste échte stop: Gümüshane. Om 11:50 arriveren we bij het krakkemikkige busstation. 3 man eruit, 5 man erin in slechts 6 minuten, een geslaagde pitstop. Het wordt allemaal gadegeslagen door mannetjes die onder het overstekende dak van het busstation een glaasje çay drinken. Het is altijd çay-tijd in Turkije.

Om 12:15 uur komt de stewardess met de platte neus en brede kin voor de 2e keer met z’n karretje langs. We klagen niet over de ravitaillering en met de regen die tegen de voorruit klettert is het best knus in de bus.
Het landschap is inmiddels helemaal veranderd. We rijden tussen golvende akkers waar het gewas inmiddels geoogst is, maar net als in Nederland wordt ook hier landbouwgrond volgegooid met zonnepanelen.

Om 13:00 uur staan we op het busstation van Bayburt waar weer een passagiers-wissel plaatsvindt, 10 minuten later zijn we weer onderweg. Vanaf Bayburt blijft het landschap heuvelachtig alleen maken de akkers plaats geel/bruin gras. De weg slingert tussen de heuvels door naar Erzurum. Af en toe zien we een groot zwart gat in het landschap waar mijnbouw lijkt plaats te vinden.

In Askale, een grauwe stad met 30.000 inwoners, maar geen busstation stoppen we bij een halte tegenover het kantoor van Ali om een handjevol mensen uit te laten stappen waaronder de ouders met de baby en we moeten de baby (en de ouders) een compliment geven: wat een lief kind!
Volgende stop is Erzurum. Als we de stad naderen regent het zo hard dat de chauffeur bijna niets meer ziet en vaart moet minderen. De temperatuur is inmiddels ook nog gezakt naar 9 graden (Erzurum ligt op 1900 m). Tijd voor een truitje!

Het is 9 km naar downtown Erzurum dus we gaan met de taxi. We kiezen de oudste taxi auto met bijbehorend de oudste taxichauffeur en racen naar ons hotel, Snel even inchecken en dan de straat op. Het is inmiddels 15:30 uur en we gaan eerst naar een busmaatschappij die ons over een paar dagen naar Kars moet brengen. We communiceren via de vertaal-app want met Engels kom je hier niet zo ver.

Daarna lopen we kris-kras door de straten van Erzurum en stellen vast dat Erzurum een hele andere stad is dan Trabzon. In Trabzon had je veel meer kleine, knusse winkeltjes terwijl hier grote warenhuizen aan de hoofdstraat staan. Het voelt allemaal wat moderner, grootser, wel even wennen, maar gelukkig is het alleen maar modern.

We gaan ook nog even op zoek naar de lokatie van Europcar waar we morgenavond onze huurauto moeten ophalen. Het ligt iets buiten het centrum maar we hebben het gevonden.
Inmiddels regent het weer behoorlijk en duiken we een koffiehuis in. Omdat wij nog geen fan zijn van de Turkse koffie bestellen we een glaasje çay en wachten tot de bui over is.

Na de bui lopen we terug naar de hoofdstraat en wandelen richting de bezienswaardigheden van Erzurum. Het historisch centrum van Erzurum is klein en al die bezienswaardigheden liggen dicht bij elkaar. Hier
kunnen we enkele van de mooiste Selçukse monumenten uit de 12de en 13de eeuw bezoeken, maar op een druilerige dag als vandaag laten we de fotocamera maar thuis. We hebben morgen nog de hele dag voor Erzurum.

Net achter de Çifte Minareli Madrasa (oftewel de koranschool met de tweeling minaret) is een populair köfte-restaurant en we besluiten daar wat te gaan eten. Er zitten alleen maar locals te eten en dat is meestal een goed teken. Het plafond is kitscher dan kitsch en de bediening is razendsnel. Gezellig een avondje tafelen is er hier niet bij, maar de köfte smaakt voortreffelijk.

Op de terugweg lopen we weer langs de Çifte Minareli Madrasa die nu verlicht is. Dat ziet er prachtig uit en bovendien valt het nu niet op dat het vandaag zo’n druilerige dag is. We halen toch maar even de camera uit de tas om dit vast te leggen.
Na een bakkie koffie in de grootste mall van Erzurum lopen we weer terug naar het hotel.

Maandag 23 september

Toen we vanochtend voorzichtig het gordijn open deden zagen we tot onze opluchting Mr. Blue Sky tevoorschijn komen. Na de regenbuien van gister waren we er niet gerust op. We nemen de tijd voor het ontbijt want een hele dag in Erzurum is meer dan voldoende tijd om de bezienswaardigheden te bezoeken.

We zien nu pas hoe mooi Erzurum ingesloten ligt tussen de ruige bergen van het Pontische gebergte. Elke zijstraat heeft het gebergte aan de horizon. Dat gaan we morgen met onze huurauto van dichtbij bekijken.
We zijn op weg naar het kasteel van Erzurum (Ickale) en komen langs een oude karavanserai die is omgebouwd tot sieraden-winkelcentrum. Het goud laten we liggen, maar we maken er wel een fotootje.

Het is verdacht stil bij het kasteel en we vrezen dat het kasteel, net als de musea, op maandag dicht is. Het blijkt niet het geval; er is gewoon weinig te doen. We kopen het dure toeristen-entreeticket en gaan naar binnen. Het kasteel is in de 5e eeuw gebouwd door het Byzantijnse Rijk en zo te zien was er niet veel van over voordat ze met de restauratie begonnen want het niet-originele gedeelte is groter dan het échte kasteel.

Op het hoogste punt bevindt zich de klokkentoren van Erzurum. Dit is een van de bekendste overblijfselen binnen de citadel. De toren werd oorspronkelijk gebouwd als een vuurtoren door de Byzantijnen, maar werd later door de Seltsjoeken omgebouwd tot een kloktoren. We klimmen via de stenen wenteltrap omhoog waar we een panoramische uitzicht op de hele stad en het omliggende gebergte hebben.

Op weg naar Üç Kumbetler komen we langs de Ulu Camii (Grote Moskee) en dit belangrijke historische en religieuze monument mogen we niet overslaan. De Ulu Camii werd gebouwd in 1179 tijdens de Seltsjoekse periode, onder het bewind van Sultan Alaeddin Keykubad I. Dit maakt het ook een van de oudste en meest iconische religieuze gebouwen van Erzurum. De moskee is gebouwd in de typische Seltsjoekse stijl, met dikke stenen muren en eenvoudige maar indrukwekkende versieringen. De moskee fungeert nog steeds als een actieve gebedsruimte en trekt volle zalen, maar als wij naar binnen gaan is er maar 1 gelovige aanwezig.

We vervolgen onze weg naar Üç Kumbetler. Deze monumentale graven, gebouwd in de vorm van koepelvormige mausoleums (kumbet) behoren tot de islamitische funeraire architectuur en dateren uit de 12e tot de 14e eeuw. Hoewel de exacte data en stichters van sommige van de tombes onzeker zijn, wordt algemeen aangenomen dat ze uit de Seltsjoekse periode stammen.
De grootste en bekendste van de drie wordt toegeschreven aan Emir Saltuk, een lokale leider van de Saltukiden-dynastie die in de 12e eeuw over Erzurum regeerde. We lopen wat rond de monumenten en maken natuurlijk wat foto’s. Het is wel jammer dat ze precies achter de monumentale graven een terrasje hebben gesitueerd met rood-witte Ola parasolletjes. Jammer genoeg kunnen we nog geen gebruik maken van de nieuwe foto-app van Apple met AI.

Het is misschien een beetje tegenstrijdig, maar we zijn wel blij met een ander terras vlak bij Üç Kumbetler. Daar gaan we even in het zonnetje zitten voor een bakkie. Er verschijnt af en toe een wolk voor de zon, maar wij zijn erg tevreden met de weersomstandigheden van vandaag. Factor 30 is geen overbodige luxe.

Na de koffie-stop komen we langs de Narmanli moskee en daar wordt net een kist het plein opgedragen. De kist wordt op een stenen tafel gezet en vervolgens gaan de dragers en andere aanwezigen, na een laatste groet, gewoon verder met de dagelijkse zaken. Een paar meter verderop zit een grote groep mannen een glaasje çay naar binnen te werken. Ze kijken niet op of om als de kist het plein wordt opgedragen. Beetje vreemd wel.

We gaan op weg naar de Yakutiye Madrasa die aan de drukke hoofdstraat Cumhuriyet Caddesi ligt. Deze madrasa die dateert uit de 14e eeuw, wordt tegenwoordig niet meer gebruikt als een traditionele koranschool, maar functioneert als een museum. Het gebouw werd in 1310 gebouwd in opdracht van het Ilkhanidische rijk onder het bewind van Hoca Yakut. De Yakutiye Medrese is een van de best bewaarde voorbeelden van Mongoolse architectuur in Anatolië, met een opvallende poort met mooie steenbewerking, inscripties en geometrische patronen. De blauwe tegeltjes zouden niet misstaan in Centraal-Azië.

We lopen verder over de Cumhuriyet Caddesi en verbazen ons over de aanwezigheid van de vele schoenenpoetsers. Ook in dit deel van Turkije is de sneaker behoorlijk ingeburgerd waardoor er maar weinig klandizie is voor de mannen met de prachtige koperen poetsuitrusting. Misschien is het een goed excuus om van huis weg te kunnen zijn.

Het is inmiddels lunchtijd en gaan op een terrasje bij het Atatürk House zitten. Zonnetje in de rug, koud drankje, dürüm en heerlijke frietjes met paprikapoeder. Zo houden we het wel eventjes uit. We hebben de belangrijkste bezienswaardigheden van Erzurum wel gezien, maar we willen alleen nog even naar het Tavsanli Park. Voor de zekerheid gaan we dan nog even langs bij het autoverhuurbedrijf en we moeten ook weer eens pinnen. Nu eerst nog even onderuit hangen in de dikke kussens van dit terras.

Voordat we naar het park gaan lopen we nog even langs bij Europcar en dat is maar goed ook. Als wij heel joviaal gebaren dat we aan het eind van de dag een auto komen halen, gebaart hij dat we daarvoor naar de havalimani moeten; de luchthaven dus. Een paar vertaal-app discussies verder laat hij weten dat de auto inderdaad naar dit kantoor wordt gebracht. Goed dat we even langs zijn geweest.

Het is nog ongeveer een kwartier lopen naar het Tavsanli Park. Dit park is populair bij de inwoners van de stad vanwege de wandelpaden, fietspaden en houten banken, er zijn restaurants die lokale gerechten serveren en je kunt hier (natuurlijk) genieten van een bakkie çay die hier wordt geserveerd uit een grote metalen kan.
Het beloofde veel en des te groter was de teleurstelling. Het is een verwaarloosd park waar hier en daar nog wel wat mensen met een grote metalen pot thee zitten, maar dat is het dan ook. Wij vinden het niet de moeite waard en gaan op weg terug.

We lopen terug naar het hotel en boeken on-line de bustickets voor a.s. donderdag. Dan lopen we naar de Ziraat bank om geld te pinnen, maar ze geven het blijkbaar weg vandaag want er staat een dubbele rij bij de 2 atm’s. Dan lopen we maar even door naar het theehuis naast het kasteel om daar in het zonnetje van een drankje te genieten.
Na een half uur proberen we het nog een keer bij de atm en dan is de rij verdwenen.

Om kwart over vijf besluiten we dan maar onze huurauto op te gaan halen. Je weet maar nooit hoeveel tijd zoiets kost als het via de vertaal-app moet. Het blijkt een verstandige keuze te zijn geweest, want na heel veel gezeur over de verzekering van de auto rijden we pas om kwart over zes met onze Fiat weg. De tank was leeg dus we moesten eerst even naar de pomp maar dat doet hier niet zoveel pijn als in Nederland.
Terug bij ons hotel parkeer ik de auto aan de straat, maar vergeet ik de handrem aan te trekken (zo’n ouderwets ding hebben wij thuis niet meer). Diana voorkomt een deuk door mij wakker te schreeuwen.
We gooien de papierwinkel op de hotelkamer en gaan een hapje eten. Er kan een vinkje achter Erzurum.

Dinsdag 24 september

Na een vroeg ontbijt zitten we om 08:10 uur in de auto en rijden we Erzurum uit. Je mag hier 110km/u rijden en dat lukt wel met de Fiat Aegea. We rijden gelijk al in het ruige landschap van het Kackar gebergte. Gelukkig is het heel rustig op de weg want de chauffeur wordt behoorlijk afgeleid.

Om 09:30 uur verlaten we de grote weg en duiken we bij Bagbasi een zijweggetje in naar de Haho kerk. De Haho kerk, ook bekend als de Hahuli kerk, is een middeleeuwse Georgisch-orthodoxe kerk die dateert uit de 10e eeuw. Het is een van de vele historische kerken die in de middeleeuwen zijn gebouwd in het gebied dat destijds onderdeel was van het koninkrijk Tao-Klardzjeti, een regio geregeerd door Georgische adel. Na de verovering van de regio door de Seldjoeken en later door het Ottomaanse Rijk, werd de Haho Kerk omgebouwd tot een moskee, zoals met veel christelijke monumenten in Anatolië gebeurde.

Het is vanaf de hoofdweg nog zo’n 6km naar de kerk, maar wij voegen daar een paar kilometer aan toe vanwege een verkeerde afslag. Onderweg zien we een boer op een tractor en eentje die met de zeis over de schouder naar het land loopt. Vrouwen met hoofddoek en lange jurk staan met elkaar te kletsen naast de weg. Het leven lijkt in het dorpje 100 jaar te hebben stilgestaan.
De Haho kerk ligt er wat verwaarloosd bij en heeft duidelijk betere tijden gekend. We lopen een rondje om de kerk en vervolgen dan onze rit.

We vergapen ons nog steeds aan de omgeving, het is echt waanzinnig mooi! De kleuren van de bergen zijn na elke bocht weer anders.
Onze volgende stop is in het stadje Uzundere, maar niet vanwege een belangrijke bezienswaardigheid, we hebben gewoon zin in een bakkie koffie.

We parkeren de auto en lopen een willekeurig straatje in. Diana spot een bakkertje en koopt er een brood. Dan gaan we bij een theehuis zitten en beginnen aan het brood te knabbelen. De glaasjes thee worden gebracht (echte koffie is zeldzaam) en dan komt de buurman aangelopen met een bordje wit spul wat pittige kaas blijkt te zijn. Voor op het brood, gebaart hij. Het is geen Beemster, maar geeft wel smaak aan het droge brood.
We bedanken de mannen voor de gezelligheid en de kaas en ook de thee hoeven we niet te betalen (mogen we niet betalen) en dan gaan weer op pad.

Iets na 10:30 uur krijgen we het Tortum-meer in het vizier. Het Tortum-meer is een natuurlijk stuwmeer dat werd gevormd door een aardverschuiving in de 18e eeuw. Deze aardverschuiving blokkeerde de loop van de rivier de Tortum, waardoor het meer ontstond. Het meer is ongeveer 8 kilometer lang en 1 kilometer breed en bevindt zich op een hoogte van ongeveer 1000 meter boven zeeniveau.
Een bord wijst ons de richting naar een terras waar je over het meer uitkijkt en wij volgen het bord. De weg naar het terras ligt bezaait met keien en even later zien we dat het terras gesloten is. Waarschijnlijk is het te gevaarlijk geworden om toeristen hierheen te laten komen. Wij vinden en goed alternatief om het meer te bekijken en gaan dan snel terug naar de D950 voordat onze auto het slachtoffer wordt van keien die naar beneden rollen.

Een ander beroemde attractie in de buurt van het Tortum-meer is de Tortum-waterval, die ontstaat uit de afvloeiing van het meer. Deze waterval, die ongeveer 48 meter hoog is, wordt beschouwd als een van de hoogste en meest spectaculaire watervallen in Turkije. De waterval is op zijn indrukwekkendst in het voorjaar, wanneer het smeltwater uit de bergen het waterniveau verhoogt, maar ook nu ziet het er best spectaculair uit.

We trappen de Fiat weer aan en nog steeds is het gebergte om ons heen om te smullen. Helaas komen er nu wat tunnels op onze weg en niet een paar, maar enkele tientallen. Je wordt er helmaal tureluurs van, het hypnotiseert bijna. Rond 13:30 uur draaien we de weg af om even te stoppen bij een wegrestaurant. Je zou dit eigenlijk geen restaurant mogen noemen, maar ik heb er geen ander net woord voor.
We willen nu vooral even van de tunnel-visie afkomen (of is dat wat anders?). We weten echt niet meer wat we doen want we bestellen in dit ‘restaurant’ zelfs een warme maaltijd. Om de vliegen bij ons vandaan te houden doet de eigenaar een raam open, maar dat helpt niet veel.

Na de heerlijke lunch (eerlijk is eerlijk) hebben we nog een uur te gaan naar Artvin, onze slaapplaats voor vanavond. We verbazen ons het laatste stuk vooral over de vele werkzaamheden die we om ons heen zien gebeuren. Een groot deel van die werkzaamheden in Artvin houdt verband met de bouw en het onderhoud van hydro-elektrische dammen, die een belangrijk onderdeel vormen van de energievoorziening in Turkije. De grootste van die dammen is de Deriner dam met een hoogte van 247 meter een van de grootste dammen ter wereld en deze dam ligt vlak bij Artvin. Daarnaast worden er veel werkzaamheden uitgevoerd voor de verbetering van de infrastructuur. Al die tunnels waar wij doorheen gereden zijn zijn daar een voorbeeld van. Over al deze projecten is natuurlijk heel goed nagedacht, maar het laat wel een enorme wond achter in de omgeving van Artvin. We vragen ons af of dit nog goed komt.

Om 15:00 uur checken we in bij ons hotel. We nemen een drankje met uitzicht op de rivier (en alle werkzaamheden) onder ons en als we een beetje zijn bijgekomen van de rit besluiten we een dolmus naar downtown Artvin te nemen. Artvin heeft wel iets weg van een wintersportdorp, maar dan zonder alle luxe van de wintersportdorpen in Oostenrijk of Frankrijk.
Na een kop koffie en een frisje gaan we weer terug naar ons hotel.

Woensdag 25 september

Dit keer geen ontbijtbuffet, maar wordt het ontbijt geserveerd in de tuin bij het hotel. Uitzicht op Artvin en de rivier beneden ons. Het ontbijt is veel te uitgebreid, maar gelukkig lopen er 2 jonge katten rond waar we een deel van het ontbijt aan kwijt kunnen.

Met fris gepoetste tandjes stappen we in de auto gaan we weer op pad. We gaan terug naar Erzurum, maar volgen wel een hele andere route dan gisteren. Eerst weer naar beneden dan de rivier over en vervolgens rechtsaf naar Ardahan.
Op het verkeersbord bij de brug staat ook Batumi aangegeven, Georgië is hier nl. maar 75 km vandaan.
We slingeren weer omhoog, maar al snel hebben we de eerste fotostop. Hier heb je goed zicht op Artvin en de werkzaamheden bij de dam.

Het kon wel eens een lange rit worden want al snel hebben we de 2e fotostop en de 3e fotostop en de 4e etc. De uitzichten over de Chorochi rivier zijn fantastisch. Het valt vooral op dat de omgeving hier veel groener is dan langs de route van gisteren.
Om 10:15 uur zijn we bij de Berta brug en daar splitst de weg zich. Linksaf naar Ardahan en rechtsaf naar Ardanuç. Het was eigenlijk de bedoeling om via Ardanuç te gaan maar volgens de mannen van het hotel is die weg er slecht aan toe, we gaan dus maar via Ardahan.

We rijden door een smalle kloof met aan onze rechterhand het Okçular riviertje. We volgen dit riviertje tot aan Savsat waar onze wegen dan scheiden. De wanden aan weerszijde van de kloof gaan steil omhoog en er regelmatig moet ik wat slingeren om de keien op de weg te ontwijken. Er is gelukkig maar 1 landslide waar we stapvoets omheen moeten manoeuvreren,

Vlak voor Savsat stoppen we even bij het kasteel van Savsat of wat daar van over is. We wilden eigenlijk nog even bakkie doen in deze stad, maar we zien alleen maar wat flatgebouwen tegen de berg staan. We besluiten maar door te rijden naar de volgende plaats.

Langzaamaan laten we het ruige gebergte achter ons en zien we een soort alpenweiden verschijnen. Het heeft wel wat van Oostenrijk weg.
Dit deel van Turkije en het Kackar gebergte in het bijzonder blijft ons verrassen, het is zo gevarieerd! Het schiet niet op met de rit van vandaag. We staan langer naast de weg dan dat we in de auto zitten.

Na het Oostenrijkse landschap wordt weer wat inspanning gevraagd van de chauffeur. Er moet weer geklommen worden en daarvoor hebben ze dit keer haarspeldbochten bedacht. De Fiat heeft het er niet makkelijk mee. Als we de laatste haarspeldbocht gehad hebben worden we wel beloond met een fraai uitzicht.

Het landschap vlakt wat af, we zitten nog wel op zo’n 2000 meter hoogte maar de weides zijn vlak en leeg. Gelukkig komt er net een herder met z’n schaapjes voorbij gehobbeld want waar moet je anders een foto van maken.

Niet ver van Ardahan zien we een een wolkenbank op de groene heuvels liggen. Het ziet er heel apart uit. Waarschijnlijk gaan we daar een paar kilometer verderop nog wel last van krijgen. Voordat we last krijgen van de bewolking worden we lastig gevallen door de politie. We rijden in een fuik en ik moet m’n paspoort laten zien. Dan begint oom agent te vertellen dat hij in het voorjaar naar Amsterdam wil en dat hij vorig jaar in Parijs is geweest en hoe lang het duurt met de trein van Parijs naar Amsterdam. Beetje onsamenhangend, maar het is in verstaanbaar Engels en we mogen zonder verdere controle doorrijden
Ardahan leek ons wel een geschikte plaats voor de lunch, maar we zien er alleen maar tractor-dealers. We rijden naar een tankstation waar we wat te drinken kopen en in de naastgelegen bakkerij kopen we een paar simit.

Inmiddels is de voorspelling uitgekomen en rijden we nu ónder het dikke wolkendek. Gelukkig zien we na een uurtje de blauwe lucht weer tevoorschijn komen.
Net als we denken dat de omgeving wat eentonig begint te worden rijden we een gebied in waar de bergen allerlei verschillende kleuren hebben. De panorama’s zijn een plaatje.

Rond 13:30 uur zijn we dan bij onze laatste bestemming: Narman Peri Bacalari of, in goed Nederlands: Narman Fairy Chimneys. Deze indrukwekkende rotsformaties zijn ontstaan door miljoenen jaren van natuurlijke erosie. Het begon met vulkanische activiteit, waarbij as en lava lagen van zachte tufsteen en hardere basalt vormden. Vervolgens zijn deze lagen blootgesteld aan regen, wind en temperatuurverschillen, wat leidde tot een geleidelijke erosie van het zachte tufsteen, terwijl de hardere basaltlagen minder snel werden aangetast en voila, dan krijg je deze sprookjesachtige schoorstenen.

We lopen tussen de verschillende formaties door en proberen het zo goed mogelijk tot z’n recht te laten komen. Het heeft wel wat weg van Bryce Canyon en naar men zegt Cappadocië, maar daar kunnen we over een paar weken pas over meepraten.

We lopen het verplichte rondje tussen dit natuurfenomeen en proberen wat bijnamen te geven aan de formaties. Veel verder dan paddestoel of asperge komen we niet, behalve bij de beroemdste formatie aan het begin van de route. Sommige toeristen maken hier een selfie en stappen dan weer in de auto. Verzin zelf maar een passende bijnaam voor dit stelletje rotsen (de achterste twee).

De laatste 80 km zijn niet de meest interessante van deze trip dus die spoelen we maar even snel door. Nog wel aardig om te melden dat Diana deze kilometers heeft gebruikt om ons hotel te behouden. We werden nl. weer lastig gevallen door het hotel in Erzurum met mailtjes over de foutieve CVC-code. Als het via de app van Booking.com niet lukt, lost Diana het op via Whatsapp.
De allerlaatste kilometer in Erzurum is uiteindelijk de meest uitdagende kilometer van het tochtje. Overvolle rotonde, gestresst Turks stadsverkeer, smalle straatjes, foutparkeerders, etc. maar uiteindelijk lukt het om de auto zonder schade weer in te leveren. Nog even een krabbeltje op papier en de sleutel wordt overhandigd aan de meneer van Europcar.

We wandelen nog een laatste keer door de hoofdstraat van Erzurum en gaan dan bij Het Molentje wat eten. Daarna nog een bakkie koffie in de lobby van het hotel en dan kunnen we ons gaan opmaken voor de busreis van morgen.